Tekenaar Peter Pontiac besprak in 2011 de hoogtepunten in zijn werk

De vermaarde tekenaar Peter Pontiac overleed vannacht op 63-jarige leeftijd. Voor de Volkskrant keek hij in 2011 naar hoogtepunten uit zijn werk.

Peter PontiacBeeld Jos Lammers

1976, Verjaardagscadeau voor William Burroughs (hieronder)

'Dit is werk voor een obscuur hippieblaadje, The Fanatic geheten. Ik werd door de Amerikaanse dichter William Levy gevraagd iets te tekenen voor de schrijver William Burroughs. Levy werd er door Burroughs van beschuldigd dat hij de dood van diens vriend Ian Sommerville op zijn geweten had, die was omgekomen bij een auto-ongeluk op de dag dat Levy een hatelijk stuk over hem publiceerde. Oké, was de redenering van Levy, maar dan is het ook aan dat stuk te danken dat op die dag de schrijver Brion Gysin ineens genezen werd verklaard van kanker. Vandaar dat er staat: The word that heals & the word that kills are the same word.

'Boven in het midden zie je de schrijver met een soort magische stroom die uit zijn vingers vloeit. De gedachte: het doel van het schrijven is om dingen te laten gebeuren. Naast hem twee grafzerkjes, die in mijn hele werk terugkomen. Memento mori, je kunt het niet vaak genoeg herhalen.

'Dit was mijn stippeltjesperiode. Ik stippelde me helemaal gek, vond ik mooi. Maar links bovenin die ziekenhuiskamer ben ik al overgestapt op arcering, streepjes dus, minder tijdrovend. Ik deed in die tijd alles met Rotring. Pas in Italië, waar ik met Willem de Ridder in een commune leefde, ben ik van de Rotring afgestapt. Ik moest voor een van zijn pornobladen een vrouw tekenen met een enorme bos haar. Dat ging niet lekker met een Rotring. Toen heb ik voor het eerst het penseel opgepakt. Later kwam de balpen weer. Dat is toch zo'n fijn en gehoorzaam medium.'

Beeld Peter Pontiac

Begin jaren tachtig, De Pleinwerker

'In de Volkskrant, in Dag In Dag Uit, verscheen ineens een stukje waarin ik werd beschuldigd van antisemitisme. Ik had namelijk een anti-ontruimingsposter gemaakt voor vrienden die een pand bij de huidige Stopera hadden bezet, de Pleinwerker. Dat pand werd geclaimd door de Academie van Bouwkunst en het Joods Historisch Museum, dus ik tekende een architect en een Joodse man boven het pand. Ik dacht nog: geen karikatuur zoals die in foute blaadjes staan, het lag heel gevoelig, zeker bij mij, gezien het foute verleden van mijn ouders in de oorlog. Dus geen enorme neus, gewoon een keurige Joodse meneer, met van die krullen. Als het iemand van een museum voor fijnslagerij was geweest had ik er een fijnslagertje bij getekend. Ik vond die beschuldiging heel akelig.

'Het waren heftige jaren. Ik liep eens mee in een demonstratie en toen wilden een paar punks een gietijzeren prullenbak door het raam van een kunsthandeltje gooien, naast de V&D op het Rokin. Toen ben ik er tussen gesprongen, ik vond dat te ver gaan. Ik riep: 'Je moet de banken pakken!' Het was niet zonder risico, voor hetzelfde geld had ik die prullenbak tegen mijn gezicht gekregen. Ik was toch voor de kunst opgekomen, best wel stoer.

'Tegenwoordig komt niemand in actie. Er werd pas een oefenruimte gesloten in Haarlem. Dan ga je toch de straat op? Nee hoor, nu zitten we op het terras, alleen geïnteresseerd in 'extreme sports'. En de nieuwste gadgets. Al zijn er vast nog wel heel dynamische jongens en meisjes hoor.'

Beeld Peter Pontiac

Omstreeks 1964, West Train

'Dit ganzenbord tekende ik in de zomervakantie toen ik een jaar of 13 was. Ik verzon graag grote projecten, zodat ik de hele vakantie wat te doen had. Dat tekenen begon echt op gang te komen toen ik 10 was. Ik kreeg een vierkleurenbalpen, een supersonisch ding in die tijd. Ik ging gelijk een strip maken over de bokser Rocky Feliciano. Fantastisch zo met die vier kleuren, het papier stond bol van het gekras.

'Ik tekende altijd zittend op de grond, mijn kont omhoog, mijn gezicht op de vloer. Dat werkt heel goed; je zit als een insect gebogen boven je werk, gaat op in de details. Daar stopte ik mijn tekeningen toen al vol mee. Ik heb nogal last van horror vacui. Als ik me goed voel in een tekening wil ik er zo lang mogelijk blijven.

'Ik noemde mijn ganzenbord West Train. Opvallend dat ik toen al koos voor Engelse termen. Beetje rock-'n-roll eigenlijk al. Ik hield van cowboys. Als ik uit school kwam, kleedde ik me ogenblikkelijk om. Ik had zo'n spoor met een gemeen wieltje eraan, dat bond ik dan aan mijn regenlaars. Oude hoed van opa op, en klaar.

'Ik tekende in een karikaturale stijl, die ik uit stripblad Pep had. Je ziet een stadje, mensen in de rij voor de trein, een Indianenland, een goudmijntje. Het vertelt een heel verhaal: links wordt een boom van het spoor getrokken, rechts ligt een varken in de modder. Vooraan tekende ik een huis met een vrouwtje, een huiselijk tafereeltje. Ik vond het toen al leuk een geheim achterwereldje te scheppen.'

Beeld Peter Pontiac

1979, Magic Dick

'Ik had niet veel met de J Geils Band, nou ja, de eerste platen waren goed. Maar die mondharmonicaspeler Magic Dick was fantastisch. Ik kende een jongen wiens vader een zeefdrukkerij had, en die pa was op vakantie en toen konden wij stiekem een postertje drukken. Van Magic Dick dus. Die trein achter hem staat voor de scheurende power van zijn mondharmonica. Links bovenin een maan met een duivelsstaartje. Dat is een terugkerend element in mijn werk, mijn katholieke jeugd hè. We hadden in die jaren geen Kabouter Plop, dus we moesten het doen met beelden van engelen en duivels. Goed en kwaad.

'Begin jaren negentig mocht ik voor de stripdagen in Haarlem een feest organiseren, mensen laten overkomen en spelen. Ik dacht gelijk aan Magic Dick, en die kwam nog ook. Ik haalde hem van het station, ik was heel zenuwachtig. Ik dacht: nu komt er een in zwart leer gekleed rock-'n-rollmonster. En dat was ook zo. Maar hij had een heel lief vrouwtje bij zich. In de auto terug bekende hij dat hij die poster had, en aan zijn muur had hangen. Maar hij haalde hem eraf als zijn schoonouders langskwamen, dat kwam natuurlijk door die blote vrouwenbenen.

'Muziek is altijd mijn drijvende kracht geweest. Oude platen van Roy Orbison, The Shadows. Mijn vader schnabbelde bij een tijdschrift voor Philips en hij kreeg vaak stapeltjes singels opgestuurd van de platenlabels van Philips. Hij had er niets mee, ik des te meer.

'Uit mijn vroege jeugd herinner ik me dat ik met mijn moeder naar een cafetaria ging, iets nieuws in die tijd. En er stond een jukebox, waarin dan óók nog Kom Van Dat Dak Af van Peter Koelewijn zat. Ik was zeer onder de indruk dat ik die pure rock-'n-roll met mijn kwartje uit dat apparaat kon laten knallen. Ik kijk nu veel op YouTube, op zoek naar zwarte rhythm & blues, oude instrumentals. Soms ontdek ik een plaatje, dat draai ik dan de hele week. Je komt er achter dat je veel oude liedjes in je herinnering mooier hebt gemaakt dan ze eigenlijk zijn.

'Een leven zonder muziek is ondenkbaar. Stel je eens voor: geen muziek! Als ik nu nog mijn pen mocht inruilen voor een plectrum, dan deed ik het gelijk. Het gevoel dat musici op het podium delen is volgens mij het mooiste wat er is. Ik heb weleens op een podium mondharmonica gespeeld. Ik kon er niets van, maar ik speelde tot mijn tandvlees bloedde.'

Beeld Peter Pontiac

2011, The Blighted Eye

'Ik kreeg de opdracht voor dit werk van de grootste Amerikaanse verzamelaar van alles dat prachtig is aan B-kunst, hij heeft een enorme collectie met originelen van underground-tekenaars. Ik moest hem tekenen voor de omslag van een boek, The Blighted Eye, het gekwetste oog. Hij heeft zo veel gezien, hij kan niet meer. Zijn ogen bloeden. Om hem heen tekende ik een volgetatoeerde, darmachtige constructie, als een hoorn des overvloeds, vol met plaatjes uit de beeldgeschiedenis.

'Aan de zijkant wordt een barende vrouw belaagd door de dood, de blinde dood, en de dood wordt weer in bedwang gehouden door een duivel, en de duivel door een christencowboy, en dat gaat dan weer door naar een vliegende schotel, smeltende hersenen. Dan zien we daar onder nog een oog dat verkracht dreigt te worden door een rennend penisje.

'Ik hou ontzettend van die veelheid aan beelden. Er is een waanzinnige variëteit op deze planeet, te veel om te kunnen zien. Daarom hou ik ook zo van barok. We vieren de rijkdom der verschijningsvormen op onze aarde.'

Beeld Peter Pontiac
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden