Tegen deze obstakels liepen de makers van het nieuwe seizoen van Hollands Hoop aan

'De kunst van een langlopende serie is het doseren van informatie'

Het tweede seizoen van Hollands Hoop schakelt naar een nóg hogere versnelling. Het werd een grootse, lange en moeizame productie, vertellen makers Dana Nechushtan en Franky Ribbens.

Kim van Kooten speelt de rol van Machteld Augustinus-Elvink in Hollands Hoop

Een bewaker van een bedrijvenpark in Almere liep in april zijn vaste rondje toen hij opeens in een van de loodsen een veld met planten zag. Hij herkende de puntige, gekartelde vorm van de bladeren. Was dit nou wat hij dacht dat het was? Ja, het kon niet anders: er was een geheime wietplantage op het terrein van zijn werkgever. Hij belde de politie.

Eenmaal aangekomen hadden de agenten meteen door dat dit geen gewone wietplantage was. Van de planten kwam niet de herkenbare penetrante lucht af. Dit waren legale hennepplanten. Na wat rondbellen bleek het te gaan om decorstukken van Hollands Hoop, de serie over een wietplantage in Groningen.

De agenten dachten even dat ze gebruikt werden voor een publiciteitsstunt. 'Maar de bewaker had gewoon zijn mail niet gelezen', zegt regisseur Dana Nechushtan. Dan, lachend: 'Als de politie trouwens beter had gekeken, waren de twintig echte wietplanten achterin de loods ook gevonden. Die hadden we voor de close-ups, want die wiet moest wel echt lijken.'

Vanavond is de eerste aflevering van seizoen twee van Hollands Hoop te zien op NPO 2, ruim drie jaar na het origineel. In die tijd moesten vele obstakels overwonnen worden, waarvan de inval van de politie nog de kleinste horde was. Met de makers, het getrouwde stel regisseur Dana Nechushtan en scenarist Franky Ribbens, en hoofdrolspelers Marcel Hensema en Kim van Kooten blikken we terug op de lange weg die werd afgelegd om deel twee te realiseren.

Hollands Hoop werd in september 2014 met veel enthousiasme ontvangen: éíndelijk een Nederlandse serie die zich met de Amerikaanse voorbeelden kon meten. In de eerste aflevering hoort forensisch psychiater Fokke Augustinus (Hensema) dat zijn vader, met wie hij al jaren geen contact heeft, is overleden. Fokke erft diens boerderij, genaamd Hollands Hoop, in een uithoek van Groningen.

Als het hele gezin met tegenzin naar Groningen is verhuisd, komt Fokke erachter dat er op het landgoed, midden in een enorm maisveld, een grote wietplantage ligt verscholen. Al gauw raakt Fokke verwikkeld in een criminele organisatie, gerund door Joegoslaven met jachtgeweren, terwijl zijn vrouw Machteld (Kim van Kooten) van niets weet.

Marcel Hensema speelt de rol van Fokke Augustinus in Hollands Hoop

Langzamerhand verandert Fokke van een sullige man in een harde hosselaar die zich in onmogelijke bochten wringt om zijn gezin én zijn drugsimperium te beschermen. Zelfs voor moord deinst hij niet terug. Het seizoen eindigt met de woorden: 'Ik moet je wat vertellen.' Machteld heeft dan net de zeer professionele wietplantage inclusief kweeklampen en ventilatoren in de schuur ontdekt.

Vanaf het begin was de serie een groot succes. De kijkcijfers waren behoorlijk goed (tussen de 500 en 800 duizend per aflevering lineair, plus veel terugkijkers), de critici waren lovend en de serie viel meermaals in de prijzen, waaronder een Gouden Kalf voor beste televisiedrama, de Zilveren Krulstaart voor beste scenario en een nominatie voor de Zilveren Nipkowschijf.

Vergelijkingen met Amerikaanse series en films lagen voor de hand (en werden ook niet ontkend door de makers). Breaking Bad, vanwege de brave burgerman die, zonder medeweten van zijn vrouw, een harde drugscrimineel wordt. Fargo, vanwege de zwarte humor en het keiharde geweld op het slaperige platteland. En Weeds, vanwege het middenklassegezin dat in de wiethandel verzeild raakt.

Toch vielen al snel de eigenzinnige toon en thematiek van Hollands Hoop op: een tragikomische thriller over de botsing tussen psychopaten en het nuchtere volk op de Groningse kleigrond. Het oer-Hollandse poldermodel was de rode draad: Fokke probeert alle partijen tevreden te houden, wat uiteraard steeds moeilijker wordt.

Ondanks de nogal groteske verwikkelingen, het surrealistische sfeertje en de zwarte humor was de serie geloofwaardig - binnen de logica van het eigen universum dan. De schilderachtige beelden van het landschap en de fraaie leader gaven je bovendien het gevoel alsof je naar een knetterdure serie van Netflix of HBO zat te kijken.

Het duurde tot een paar weken na de laatste aflevering voor een tweede seizoen werd aangekondigd door de samenwerkende omroepen VARA, NTR en VPRO. Op het moment dat het nieuws naar buiten kwam, op 2 december 2014, zat Dana Nechushtan in een slechtnieuwsgesprek in het ziekenhuis. Terwijl de felicitaties op haar telefoon binnenstroomden, vertelde de dokter de destijds 44-jarige regisseur dat ze borstkanker had en een ingrijpend proces moest ondergaan van chemotherapie en bestraling.

'Dat was zo wrang', zegt haar man Franky Ribbens (47). 'Als scenarist had ik die scène nooit zo geschreven. Te toevallig.' Een jaar lang kon Nechushtan niet eens denken aan Hollands Hoop, zegt ze. 'De chemo is allesvernietigend. Mijn geheugen werkte niet meer en ik dacht een tijdje dat ik nooit meer zou kunnen regisseren. Ik was alleen maar bezig met overleven.'

Om er zeker van te zijn dat Nechushtan, na een jaar van intensieve behandelingen, het werk op een grote set van soms wel 150 man weer aan zou kunnen, deed ze eerst wat kleine projecten. 'Een commercial, een videoclip. Langzaam maar zeker durfde ik het weer aan. Inmiddels ben ik gezond verklaard. Maar de kanker kan altijd terugkomen.'

Seizoen drie 

Momenteel is scenarist Franky Ribbens research aan het doen voor seizoen drie van Hollands Hoop, maar er is nog geen definitieve toezegging van de omroepen. Ribbens: 'Dat hangt waarschijnlijk af van de kijkcijfers. Ik hoop er heel erg op, het verhaal is nog niet af.'

In het jaar dat Nechushtan ernstig ziek was, lukte het Ribbens nauwelijks om verder aan het script te schrijven. 'Ik was mantelzorger en alleenstaande vader van twee kinderen. Het werken aan het scenario, wat al moeilijk genoeg is als alles meezit, liep vast.' Toen de opnamen al ruim bezig waren, was Ribbens nog druk aan het schrijven aan de laatste aflevering.

Gelukkig had Ribbens het eerste seizoen zo geschreven dat het volop mogelijkheden bood voor een vervolg. 'Ik had in de voorbereiding van seizoen één voor elk personage een uitgebreide backstory uitgeschreven, waarvan cruciale details, zoals traumatische ervaringen uit de jeugd, pas in dit seizoen of later worden onthuld. De kunst van een langlopende serie is het doseren van informatie.'

Om het lang met zijn personages uit te kunnen zingen, bedacht Ribbens karakters met conflicterende eigenschappen en drijfveren. 'Ik leg al die zaken bij wijze van spreken in een kweekschaaltje, zodat het lekker lang door kan etteren. Mijn stelregel is: als er voor mij niks meer te ontdekken valt aan een personage, ben ik uitgespeeld.'

Hadewych Minis speelt de rol van Liesbeth Kooistra in Hollands Hoop

Neem Fokke. Hij is een door zijn vader mishandeld en getraumatiseerd kind, legt Ribbens uit, maar dat heeft hij verborgen onder laagjes van beschaving en beheersing. 'Eenmaal terug op zijn geboortegrond toont hij uiteindelijk zijn ware aard. Hij probeert los te komen van zijn wortels, maar het tegenovergestelde gebeurt: hij wordt net zijn vader.'

In seizoen twee praat Fokke opeens in een Gronings accent als hij met de lokale bevolking spreekt. Met zijn gezin spreekt hij ABN. 'Dat stond niet in het script', zegt Hensema (47), zelf ook in Groningen opgegroeid. 'Dana hoorde me op de set Gronings praten en dacht: dat is goed om te gebruiken. Fokke zet zijn accent in om de boeren voor zich te winnen. Dat laat zien hoe manipulatief hij is.'

Tekst gaat verder onder de video.

Ook Machteld, het personage van Van Kooten (43), maakt een transformatie door. Van Kooten: 'Ik heb aan het eind van seizoen één tegen Franky gezegd: van mij mag Machteld wat meer kwaadaardig worden. Gelukkig vond Franky dat ook. Machteld gaat zich dus meer met de criminele organisatie bemoeien. Dat is geen spoiler, want op de poster van seizoen twee staat ze met een geweer in haar hand.'

Het vorige seizoen was een allegorie op het poldermodel, waaruit het gedoogbeleid is voortgekomen. Ribbens: 'Fokke was het vleesgeworden poldermodel: altijd schipperen, compromissen sluiten. Wat krijg je dan: vlees noch vis. Met het gedoogbeleid is uiteindelijk ook niemand blij, het is een zooitje.'

In seizoen twee is de verhouding tussen democratie en dictatuur het onderliggende thema. 'Fokke richt een boerencoöperatie op, waarin een aantal boeren de winst van de wietplantages delen. Ze stemmen eerlijk over alles, maar het democratische model loopt vast. De roep om een sterke leider ontstaat en Fokke begint dictatoriale trekjes te vertonen.'

De verkiezing van Trump inspireerde Ribbens, zegt hij. 'In Amerika zie je de behoefte aan een sterke man die het land leidt. En wat gebeurt er? De laatste man van wie ik en vele anderen het zouden willen, mag aan de knoppen zitten. Hoe macht werkt fascineert me mateloos en dat biedt veel stof voor drama. Het liefst is elke scène een kleine machtsstrijd.'

De dynamiek binnen de boerencoöperatie is ook losjes gebaseerd op de ervaringen van Nechushtan in een kibboets in Noord-Israël, waar ze tot haar 6de woonde. 'De kibboets is het toppunt van communisme', zegt de regisseur. 'Alles wordt gedeeld. Maar dat werkt niet. Mensen willen altijd meer welvaart. In zo'n kleine gemeenschap wordt erg geroddeld en kunnen mensen genadeloos buitengesloten worden.'

Om het tweede seizoen duidelijk te onderscheiden van het eerste, dat zich in de zomer afspeelt, kozen Ribbens en Nechushtan ervoor om het anderhalf jaar later te situeren, midden in de bar koude winter. Het Groningse landschap ziet er dit keer kaal en grijs uit. Wat dan weer goed past bij de duistere sfeer van Hollands Hoop, dat dit seizoen nog grimmiger en gewelddadiger is.

De wolkjes die je uit de monden van de acteurs ziet komen in de serie zijn echt, zegt Van Kooten. 'Het was ongelooflijk koud en het waaide hard. Als acteur kun je niet te veel lagen kleding dragen, want dat ziet er gek uit, dus er waren warmtekanonnen en ik had van die hitteplakkers die je huid laten gloeien. Ik moest me bij elk shot afvragen: komt mijn thermisch ondergoed in beeld?'

Het was zo koud dat haar gezicht af en toe verkrampte, wat het acteren bemoeilijkte. Aan de andere kant: 'Het inleven in mijn rol was makkelijker, want ik ervoer het afzien echt. We waren weken achtereen in Groningen en sliepen in een nabijgelegen vakantiepark, waardoor je voortdurend het gevoel van de omgeving meekreeg.'

De vervallen hoeve waar de serie werd opgenomen, Hoog Hammen genaamd, stamt uit de 16de eeuw en is in principe onbewoonbaar. Het pand is volledig casco en moest opnieuw gestut worden om de veiligheid van de cast en crew te verzekeren. Er zijn geen aansluitingen voor water, licht of gas. Van Kooten: 'Buiten stonden een paar dixies voor de hele crew.'

Toch was de draaiperiode alles behalve zielig voor de cast, benadrukt ze. 'Er werd goed voor ons gezorgd. En bovendien prees ik me elke dag gelukkig dat we op de set stonden met Dana. Vooraf waarschuwde ze wel dat haar regieassistent het misschien af en toe moest overnemen als ze het fysiek niet goed aankon, maar dat is niet nodig geweest. Ze was erg sterk.'

Ondertussen waren er op productioneel vlak óók problemen: de VPRO haakte af, omdat de omroep te weinig budget voor drama had. VARA en NTR gingen samen verder zonder de VPRO, maar met steun van het Mediafonds, dat inmiddels is opgeheven; Hollands Hoop is een van de laatste projecten van het fonds.

'Financiering is altijd moeilijk bij drama', zegt Ribbens. 'Maar vooral voor deze serie is een groot budget essentieel. Normaal film je op 40 kilometer afstand van Amsterdam en slaapt de crew gewoon thuis. Dat kon nu niet. Hollands Hoop is een behoorlijk grote productie voor Nederlandse begrippen. We willen ook de mooiste beeldkwaliteit, anders kun je niet concurreren met de series op Netflix. We moeten erg creatief zijn, want met het budget van één aflevering Breaking Bad maken wij een heel seizoen.'

Het eindresultaat mag er zijn en werd direct genomineerd voor een Gouden Kalf. Op de première van Hollands Hoop in Utrecht, tijdens het Nederlands Filmfestival eind september, gaf de kweker, die voor de serie was ingehuurd, de gedroogde wiet aan Ribbens. 'Zat ik daar in de zaal met een meurende zak wiet in mijn jas. Ik heb de wiet uiteindelijk maar aan een van de acteurs gegeven. Ik zal niet zeggen welke, maar hij was er erg blij mee.'

Internationaal

Hollands Hoop werd verkocht aan verschillende landen en met ondertiteling uitgezonden in onder meer Australië, Brazilië en Nieuw-Zeeland. 'Imagine if Breaking Bad and Fargo had a lovechild.' Zo werd Hollands Hope in Australië op tv aangekondigd. Er wordt op dit moment ook onderhandeld over een remake in Amerika en in een Europees land. De komende weken zal daarover meer duidelijk worden.

Seizoen drie Momenteel is scenarist Franky Ribbens research aan het doen voor seizoen drie van Hollands Hoop, maar er is nog geen definitieve toezegging van de omroepen. Ribbens: 'Dat hangt waarschijnlijk af van de kijkcijfers. Ik hoop er heel erg op, het verhaal is nog niet af.'


Lees hier wat onze recensent vindt van het nieuwe seizoen van Hollands Hoop

Seizoen twee van Hollands Hoop knalt er Breaking-bad-achtig in
In de eerste beelden van het tweede seizoen van Hollands Hoop zien we een als Elvis verklede man 's nachts door een maisveld rennen. Hij staat in brand. Een dergelijke ouverture, waarna de aflevering een paar stappen terug in de tijd doet en weer naar dit moment toewerkt, is geheel volgens de 'op-hol-geslagen-camper-in-de-woestijn'-methode van Breaking Bad, een serie waar Hollands Hoop wel meer mee gemeen heeft.