TechTrip toont opera in de 21ste eeuw

Tijdens het TechTrip Festival in Enschede wordt gebruikgemaakt van virtual reality. Zo beleef je een zangles en operaperformance tegelijkertijd.

Het TechTrip Festival in Enschede.Beeld Annina Romita

We gaan op zoek naar jouw unieke klankkleur, zegt een enthousiaste vrouwenstem met Duits accent. Wie ze is, weet ik niet. Ik sta in een eindeloze zwarte ruimte, zonder horizon, zonder muren, niemand te zien, zelfs mijn eigen lichaam niet. Cirkels dansen psychedelisch voor de ogen. Zing a, zegt de stem. De cirkels reageren op mijn geluid.

In de voorstelling Weltatem waan ik me even alleen in de kosmos, alleen met mijn stem, totdat halverwege de virtual-realitybril van mijn gezicht wordt gehaald (verstopt in een helm die een soort paardenkop voorstelt), en de andere helft van het publiek aan de beurt is. Wie nu publiek is, beseft dat de uit volle borst maar vals gezongen a's en o's deel uitmaken van de voorstelling, dat de paardenkoppen een onbewust knullig koortje vormen waaromheen een verteller een verhaal vertelt. Zangles en operaperformance in één, dankzij de nieuwe technologie van virtual reality.

Dit is opera in de 21ste eeuw, laat het nieuwe TechTrip Festival in Enschede zien. De Nederlandse Reisopera (DNR) vroeg zich af hoe hedendaagse technologie een (vermeend) traditionele kunstvorm als de opera kan verrijken. Hoe ziet de opera van de toekomst eruit? Om daarover na te denken nodigde DNR partners uit als de Technische Universiteit Twente. Twee dagen lang waren er debatten, workshops voor scholieren, een hackaton van 36 uur voor studenten (waarin nieuwe oplossingen voor technologie in de opera werden bedacht), voorstellingen en concerten.

In de grote internationale operahuizen wordt al langer met hightech geëxperimenteerd, zoals de 3D-opera van componist Michel van der Aa Sunken Garden uit 2013; dezelfde componist bedacht ook een interactieve streamingdienst voor klassieke concerten en een liedcyclus in een app.

Maar een drone, zoals in het Muziekcentrum Enschede op het toneel van Les nuits d'été verschijnt, dat moet wel een nieuwigheid zijn. Nicolas Mansfield, directeur van de Reisopera, zegt voorafgaand aan de première: 'Tijdens de doorloop was ik ontroerd toen de drone opkwam. Ik had niet verwacht dat ik ooit ontroerd zou raken van een drone.'

In Les nuits d'été, een theatervoorstelling op de gelijknamige muziek van Hector Berlioz en met tekst van Gable Roelofsen (tevens spel en co-regie), vertellen twee verpleegkundigen over hun werk in een ziekenhuis, over de lange nachten, over stervende patiënten. Ook al is het wetenschappelijk onmogelijk, toch horen ze vaak over bijnadoodervaringen, vertellen ze. Op schermen achter hen zien we zwenkende beelden die onmiskenbaar door een drone moeten zijn gemaakt: van de stad, een festivalterrein, een kringloopwinkel, waar de drone even langs een spiegel vliegt.

Dan gaat het licht uit, en klinkt er gepiep. Het publiek houdt de adem in, komt-ie nu echt, die drone? En ja, daar vliegt met luid gezoem een object door de zaal. Op het scherm zien we wat hij ziet: de zaal van bovenaf, als een geest die uit zijn lichaam treedt. Net als een helikopter veroorzaakt hij een stevige wind. Op het toneel ligt iemand ondertussen hartverscheurend dood te gaan, maar het publiek gniffelt. Hij is wel héél luid hè, fluisterschreeuwt iemand.

Nu snappen we waarom het nog wel even zal duren voordat drones gewoon zijn op het podium. Het ligt niet aan de wendbaarheid van opera: dat doorstaat de eeuwen wel. Pas als de technologie stil leert zijn, is hij welkom in de zaal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden