Technisch precies, maar ook rauw en eerlijk

Jazz ontdekte trombonist Albert Mangelsdorff via de vijandelijke, Amerikaanse radiozender in de Tweede Wereldoorlog. Hij werd een van de belangrijkste jazzmusici van Duitsland....

De jazztrombonist Albert Mangelsdorff is maandag overleden. De 76-jarige Mangelsdorff was een van de belangrijkste jazzmusici van Duitsland. Hij werd wereldwijd bewonderd als een vernieuwer op zijn instrument, mede door zijn magnifieke soloconcerten. Zijn spel was technisch en precies, maar tegelijk rauw en eerlijk. Hij kon uitbarsten in wild gefreak en even later een loepzuivere, meeslepende melodie spelen.

Mangelsdorff was een van de eersten die multiphonics gebruikte – meerdere tonen tegelijk liet klinken door tijdens het blazen in zijn instrument te zingen, waardoor nieuwe boventonen ontstonden. Bij sommigen is hij vooral bekend als avant-garde musicus, maar de trombonist heeft zich nooit volledig tot freejazz beperkt.

Een van Mangelsdorffs eerste aanrakingen met jazz was de Feindsender, de radiozender van de Amerikanen in de Tweede Wereldoorlog. Hij kreeg lessen klassiek viool en theorie, maar luisterde ’s avonds stiekem naar Count Basie en Duke Ellington op de radio van de vijand. Na de oorlog speelde hij eerst gitaar en maakte daarna de overstap naar trombone. Zoals veel Duitse jazzmusici raakte Mangelsdorff geïnspireerd door de coole en weldoordachte jazz van de Amerikaanse pianist Lennie Tristano. Een baan bij het Radio-Tanzorchester des Hessischen Rundfunks viel de trombonist zwaar, omdat hij de nachten in de Jazzkeller doorbracht, terwijl hij toch weer ’s ochtends vroeg op repetities moest verschijnen. Later werd hij leider werd van het Jazz Ensemble van de omroep, met aan de muziekstijl aangepaste repetitietijden.

Hoewel hij bekend is over de hele wereld, heeft Mangelsdorff weinig buiten Duitsland opgetreden. De zeldzame buitenlandse tournees hadden wel een grote invloed op zijn spel. In 1958 speelde hij op het Amerikaanse Newport Festival, waar hij veel inspiratie opdeed en in de jaren zestig nog verschillende malen zou terugkeren. Tijdens een tournee door Azië verdiepte de trombonist zich in de plaatselijke muziek, waaruit hij onderdelen gebruikte om zijn bands een eigen karakter te geven. Dat is onder meer te horen op de plaat Now Jazz Ramwong uit 1964. Zijn bands met de saxofonist Heinz Stauer in de jaren zestig en zeventig maakten Mangelsdorff tot een van de meest vooraanstaande musici van de Europese jazz. Met die groepen maakte hij een ontwikkeling door van vooruitstrevende mainstream naar heftige freejazz en weer enigszins terug. De alternatieve expressievormen van de avant-garde gebruikte hij om de zeggingskracht van zijn spel te vergroten, zoals hij daar ook zorgvuldig geconstrueerd contrapunt en vuige blues voor gebruikte.

Albert Mangelsdorff heeft onder meer gespeeld met Lee Konitz, Elvin Jones, Dizzy Gillespie, Jaco Pastorius en Alexander von Schlippenbach’s Globe Unity Orchestra. Aanraders zijn de platen Tromboneliness, Live at Montreux, Room 1220 en Trilogue Live!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.