Tv-recensie Haroon Ali

Techgiganten verzamelen al twintig jaar onze data. Waarom komen ze daar nog mee weg?

Google weet altijd waar je bent, Facebook weet precies wat je leuk vindt. Iedere keer dat we onze smartphone pakken, sturen we data naar techbedrijven, omdat we gratis gebruik willen maken van hun diensten. Niemand neemt de moeite om de privacy-overeenkomsten van apps te lezen. ‘We denken dat we controle hebben over de hoeveelheid data die we afstaan, maar we hebben geen idee’, zei Harvard-hoogleraar Shoshana Zuboff zondag in de Tegenlicht-aflevering De grote dataroof (VPRO, NPO 2). Ze schreef het boek The Age of Surveillance Capitalism en luidt de noodklok. Met ieder slim apparaat dat we in huis halen, nodigen we de makers uit om mee te luisteren in ons privéleven.

Met een tartende glimlach neemt Zuboff ons mee in de duistere wereld van datahandel, aan de hand van tastbare casussen. De gezichtsherkenning die sociale media toepassen is inmiddels zo nauwkeurig, dat ze precies kunnen meten wanneer een tiener kwetsbaar is – en hoe je advertenties daarop kunt afstemmen. Ze vertelt dat Google microfoons verstopt in apparaten die geen microfoon nodig hebben, zoals een thermostaat. ‘Die microfoons staan niet eens in de bouwtekeningen.’ Ook legt Zuboff haarfijn uit hoe het augmented reality-spelletje Pokémon Go echt werkte. In hun zoektocht naar digitale beestjes werden gebruikers onbewust naar Starbucks en McDonald’s gestuurd, in de hoop dat ze daar geld zouden uitgeven.

Shoshana Zuboff in de Tegenlicht-aflevering 'De grote dataroof'. Beeld VPRO

‘Data zijn nu waardevoller dan olie’, hoorde ik in de even dreigende documentaire The Great Hack, te zien op Netflix (dat trouwens ook data verzamelt). Daarin wordt gefocust op Cambridge Analytica, het inmiddels failliete onderzoeksbureau dat vijfduizend ‘datapunten’ had op iedere Amerikaan. Zwevende kiezers konden zo worden geïdentificeerd, die via Facebook sturende advertenties en (nep)nieuws kregen te zien. Cambridge Analytica zou zo niet alleen de Amerikaanse verkiezingen van 2016 hebben beïnvloed, maar ook een rol hebben gespeeld in de Leave-campagne voorafgaand aan de Brexit. ‘De integriteit van vrije verkiezingen is in gevaar’, stelt een onderzoeksjournalist in de film.

De onheilsprofeten doen hun best om ons wakker te schudden. ‘De data worden heimelijk verzameld, onder de radar, zo zijn die processen ontworpen. Ze misbruiken onze onwetendheid’, zegt hoogleraar Zuboff. Maar wat voor effect hebben hun waarschuwingen? Zullen we voortaan braaf de kleine lettertjes lezen in privacy-overeenkomsten en frauduleuze apps verwijderen? Fat chance. Techgiganten hebben ons leven veel te makkelijk gemaakt, dus we willen niet meer terug. Google, Apple, Facebook en Amazon zijn de nieuwe goden; zij weten al onze behoeften en zorgen, maar hun wegen zijn ondoorgrondelijk voor de gewone mens. We aanbidden ze en vrezen hen tegelijkertijd.

Staan we dan machteloos? Nee, want klokkenluiders brachten de schimmige praktijken van Cambridge Analytica aan het licht en ook Facebook moest zich verantwoorden. Ondanks het doemdenken blijft Zuboff hoopvol. ‘Als we de afgelopen twintig jaar alles hadden gedaan om deze bedrijven te stoppen en het was mislukt, dan was ik nu moedeloos geweest. Maar we hebben het nog niet eens geprobeerd.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden