ReportageHet Capitulatiemuseum in Ridderkerk

Te koop: een museum dat is gewijd aan de capitulatie in mei 1940 (met inboedel en planetarium)

‘Een volk dat zijn verdediging verwaarloost, zet zijn vrijheid op het spel’, staat op de gedenksteen in de tuin van de Museumschool in Ridderkerk. In een van de klaslokalen wordt een stukje van de geschiedenis uitgebeeld waar men voor lange tijd liever niet aan herinnerd wilde worden: de capitulatie. Het museum dat eraan gewijd is, staat te koop – inclusief inboedel.

De museumschool in Rijsoord (gemeente Ridderkerk) met Capitulatiemuseum, planetarium en woonhuis staat te koop. In dit klaslokaal tekende Nederland in mei 1940 de capitulatie. Beeld De Landerije
De museumschool in Rijsoord (gemeente Ridderkerk) met Capitulatiemuseum, planetarium en woonhuis staat te koop. In dit klaslokaal tekende Nederland in mei 1940 de capitulatie.Beeld De Landerije

In de meidagen van 1940 wordt Nederland vanuit het zuidoosten razendsnel onder de voet gelopen door de Duitsers. Aangekomen in het rivierengebied onder Rotterdam, vorderen zij herberg ’t Wapen in Rijsoord als hoofdkwartier. Kort daarna nemen zij ook de school in het dorp Rijsoord (gemeente Ridderkerk) in. Nederlandse mariniers kunnen de Duitsers nog tegenhouden bij de Maasbruggen, totdat Rotterdam in de as wordt gelegd. Op 15 mei 1940 wordt in ‘de christelijke school met de Bijbel’ de capitulatieovereenkomst ondertekend.

Na de oorlog raakt het gebouw in verval, tot ongenoegen van de huidige eigenaar, Ad Los. ‘Niemand had er behoefte aan, terwijl het een belangrijke historische plaats is. In Hotel de Wereld, waar in 1945 de Duitse overgave werd ondertekend, is niets te zien van wat er gebeurde in 1940. Je moet natuurlijk beide kanten van het verhaal laten zien.’

In 1995 besloot hij het gebouw van de gemeente te kopen en vijf jaar later zaten ze daar weer, met lijven gemaakt van etalagepoppen en met terracotta hoofden: generaal Henri Winkelman en zijn gevolg tegenover de Duitse delegatie onder leiding van generaal Georg von Küchler. Allemaal strak in pak, aan lange tafels met landkaarten en andere attributen.

Zelfstandig

‘Nu begin ik eindelijk door te krijgen hoe je een museum runt’, zegt Los. ‘Er komen zo’n 6.000 bezoekers per jaar, maar de meeste mensen hebben geen idee dat dit hier zit.’ Dat komt volgens Los mede doordat het gaat om een historische nederlaag, maar ook omdat Ridderkerk een klein plaatsje is, onder de rook van Rotterdam.

‘De capitulatie op zich was niet genoeg om het museum draaiende te houden’, aldus Los. Daarom heeft hij het uitgebreid met een planetarium, een observatorium met Zeiss-telescoop, een bioscoopzaal en een heuse tijdmachine. ‘Daarnaast bezitten we speciale documenten, zoals een logboek van een Duitse piloot die Rotterdam bombardeerde. Bijzonder is ook het ruimtepak van Alexei Leonov, een Russische ruimtevaarder. Helemaal van ons, we hebben niets in bruikleen.’

De Museumschool in Rijsoord (gemeente Ridderkerk) met Capitulatiemuseum, planetarium en woonhuis staat te koop. Beeld De Landerije
De Museumschool in Rijsoord (gemeente Ridderkerk) met Capitulatiemuseum, planetarium en woonhuis staat te koop.Beeld De Landerije

Ondanks de relatieve onbekendheid doet dit museum het beter dan andere, meent Los. ‘De verwachtingen zijn bij ons niet hoog, maar we overtreffen ze. Wij hebben nooit subsidie gehad en dat hebben we ook niet nodig. We hebben nauwelijks kosten, ook geen hypotheek. We missen door corona wel inkomsten, maar ze kunnen ons er in elk geval niet uitgooien.’

Aan geld, succes of de coronacrisis ligt het dus niet. ‘Ik ben 72 dus het is tijd om het stokje door te geven.’ Vandaar dat het museum te koop is gezet, voor een richtprijs tussen de 2,5 en 3 miljoen euro. Los hoopt dat iemand het museum wil voortzetten. ‘Er zijn een aantal gegadigden maar als de gemeente interesse heeft, dan staan ze vooraan in de rij.’

Erfgoed

Historicus Kees Ribbens van het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies is benieuwd wie er interesse hebben. ‘Veel oorlogsmusea zijn particulier, maar toch is het redelijk ongewoon dat een volledig museum te koop wordt gezet. Het gaat toch om cultureel erfgoed, dat met emoties gepaard gaat.’

De vraag is hoeveel waarde we als maatschappij hechten aan dit soort plaatsen. Ribbens: ‘Lange tijd heeft de bevrijding centraal gestaan, maar tegenwoordig bezien we de gebeurtenissen steeds vaker vanuit slachtofferschap, dus in dat opzicht is het een bijzonder interessante plaats.’

Ribbens benadrukt dat in Nederland al veel musea over de Tweede Wereldoorlog zijn. ‘Het zou natuurlijk jammer zijn als dit museum nu zou verdwijnen door de verkoop, maar we moeten ons wel afvragen of we al het oorlogsgerelateerd erfgoed in stand kunnen en willen houden. Dit soort musea vallen toch een beetje in de schaduw van publiekstrekkers als het Anne Frankhuis.’

Ad Los meent dat je zijn museum kunt vergelijken met het Prinsenhof in Delft, waar Willem van Oranje werd doodgeschoten. ‘Dat is ook geen leuke plek. Maar als je de geschiedenis niet kent, dan weet je niet waar het heen gaat. Dit is een plek van bewustwording. Die zwarte dag in 1940 moeten we ons herinneren en hopelijk kunnen we er iets van leren voor de toekomst.’

Museum op funda

‘Heeft u ooit de mogelijkheid gehad om een compleet ingericht museum aan te schaffen op een ronduit fantastische plek direct aan de Waal? Dan is hier uw kans’, schrijft makelaar De Landerije op Funda. ‘Dit prachtige en unieke educatiemuseum is gevestigd in een voormalige school uit 1889 (...) De woning voor het museum is nog volledig intact met een fraaie woonkamer met erker, werkkamer, eetkamer en atelier. De keuken staat zowel in verbinding met de woning als het museum.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden