'Tanja's dood zou moeilijk te verbergen zijn'

Zij was wereldnieuws in 2007: Tanja Nijmeijer, een Nederlandse, had zich aangsloten bij de Colombiaanse guerrillabeweging FARC. Nu is er een boek over haar....

Lang was het nagenoeg stil rond Tanja Nijmeijer. Misschien ook wel omdat zij sinds ze wereldnieuws werd in 2007 geen teken van leven meer heeft gegeven aan haar familie in Nederland. Maar met een nieuwe documentaire over de vergeefse zoektocht van de Nijmeijers naar Tanja in de jungle van Colombia (‘Dichter bij Tanja’) en het verschijnen van het boek ‘Tanja, een Nederlandse bij de FARC’ van de Nederlandse mensenrechtenactiviste Liduine Zumpolle en de Colombiaanse ex-guerrillero en schrijver León Valencia, staat Tanja weer volop in de belangstelling.

Afgelopen week buitelden de tegenstrijdige berichten over haar lot bij de FARC over elkaar heen. Volgens de een zou Tanja zijn doorgedrongen tot de top van de FARC en als persoonlijk assistent van Mono Jojoy, de leider van de guerrillabeweging in het oosten van Colombia, vooral vertaal- en computerwerk verrichten. Een ander wist stellig te melden dat Tanja al eind 2008 of begin 2009 in de jungle zou zijn overleden aan de gevolgen van malaria en de infectieziekte leishmaniasis.

Leeft Tanja nu wel of niet?

Liduine Zumpolle: ‘Volgens de informatie die wij van gedemobiliseerde guerrillero’s en hoge militairen hebben gekregen, zou Tanja nog leven. Je kunt in Colombia niet altijd zeker van zijn van wat je hoort, maar we hebben geen gegronde reden aan te nemen dat ze dood is. Zeker niet dat ze al eind 2008 zou zijn overleden. Wij hebben videomateriaal en foto’s van haar gezien uit 2009. Bovendien zou Tanja’s dood moeilijk te verbergen zijn. Daarvoor zijn er te veel guerrillero’s en militairen met haar bezig.

‘Maar we kunnen elk moment andere berichten krijgen. Tanja is op een plek waar de FARC het hardst wordt bestookt door het Colombiaanse leger. Haar baas, Mono Jojoy, is de meest vervolgde kerel van Colombia. Een paar maanden geleden zouden Tanja en hij nog op het nippertje zijn ontsnapt aan een legeraanval. Het is dus de vraag of Tanja het er uiteindelijk levend vanaf zal brengen.’

Begrijpt u Tanja?

Zumpolle: ‘Ik heb in elk geval geen hekel aan Tanja zoals sommige media weleens hebben beweerd. Tot op zekere hoogte heb ik zelfs begrip voor haar betrokkenheid met de sociale ellende in Colombia. Die heb ik ook al jaren, alleen niet met wapens. Bovendien heeft de FARC van nu niets meer te maken met de guerrilla van vroeger. Dat was een beweging die iets wilde doen aan de sociale wanhoop van de stem- en bezitslozen. Nu zijn het bandieten, drugshandelaren en grootverdieners in de kidnapindustrie, met een vals Robin Hood-imago.

‘Ik hoop echt vurig dat Tanja demobiliseert uit deze guerrilla en ik haar kan helpen. Niet omdat zij mijn landgenote is, maar omdat zij een van de honderden strijders is die geholpen kunnen worden om deze gruwelijk burgeroorlog te verlaten. Tanja is misschien vrijwillig bij de FARC gegaan, maar verdient net zo veel hulp als de duizenden jonge Colombianen, heel vaak kinderen, die zijn gelokt en gehersenspoeld en als guerrillastrijder echt gevangen worden gehouden door de FARC.’

Denkt u dat Tanja uit de FARC kan of wil stappen?

León Valencia: ‘Dat is de vraag. Ze heeft de top van de FARC bereikt, wat geen andere buitenlander ooit is gelukt. Dat ze bij de FARC groot vertrouwen in Tanja hebben, hoewel ze de FARC veel imagoschade heeft berokkend met haar dagboeken, kan alleen door haar effectiviteit in de guerrillastrijd en volledige loyaliteit.

Zumpolle: ‘Volgens documenten van de FARC zou Tanja explosieven hebben gelegd bij politiebureaus, supermarkten en stadsbussen in Bogotá. Toch zou Tanja, als ze zou kiezen om te demobiliseren, zou samenwerken met de Colombiaanse regering en in de samenleving herintegreert, net als andere guerrillastrijders en paramilitairen in aanmerking komen voor strafvermindering in het kader van de wet Justicia y Paz (Recht en Vrede).

‘Als zij gevangen wordt genomen is het een ander verhaal. Dan zal Tanja zonder pardon worden berecht. Er loopt al een strafzaak tegen haar. Nu nog wegens rebellie en lidmaatschap van een terreurorganisatie, maar die aanklacht kan worden verzwaard.’

Valencia: Of het mooiste scenario voor Tanja: ze krijgt geen straf en kan naar haar familie in Nederland terugkeren. Omdat de Colombiaanse regering en de FARC met elkaar aan tafel zijn gaan zitten om over vrede te praten.’

De laatste vredesbesprekingen, tussen de toenmalige Colombiaanse president Pastrana en de FARC ( januari 1999-februari 2002), waren anders niet bepaald een succes.

Valencia: ‘De situatie is enorm veranderd. Ik denk dat de huidige president, Álvaro Uribe, de oorlog tegen de guerrilla echt tot het uiterste heeft gevoerd. Dit is een Colombiaanse regering die alles in dienst heeft gesteld van de strijd tegen de guerrilla. Een regering die jaarlijks ook nog eens 700 miljoen dollar hulp krijgt van de Verenigde Staten in de strijd tegen de met de guerrilla samenwerkende drugshandelaren. Maar diezelfde regering slaagt er slechts in de guerrilla keihard te slaan, maar niet te verslaan.

‘Daarbij heeft het zich schuldig gemaakt aan gruwelijke excessen en het onder het tapijt vegen van ongekende mensenrechtenschendingen door militairen en paramilitairen; tegen de guerrilla en de Colombiaanse bevolking. De Colombiaanse regering heeft wat mij betreft een verkeerd pad gekozen, een dat kwalijk is en een gevaar vormt voor de democratie.

‘Natuurlijk heeft dit ook gevolgen gehad voor de denkwijze van de FARC. Ze zijn tot het besef gekomen dat ook zij niet kunnen winnen. Dat ze de Colombiaanse regering niet met wapens uit het zadel kunnen stoten. Maar ook buurlanden als Venezuela en Ecuador, die er vaak van beschuldigd worden hulp te bieden aan de guerrilla, komen er steeds meer achter dat ze vooral last hebben van het oorlogsgeweld.

‘Daardoor groeit aan alle kanten het besef dat het geen zin heeft zo nog langer door te gaan. Om nog meer geld te pompen in een strijd die niet gewonnen kan worden. De Colombiaanse regering zal dus op een gegeven moment, als is het dan veeleer door omstandigheden gedwongen dan uit vrije wil, moeten nadenken over maatregelen die vredesbesprekingen met de FARC mogelijk moeten maken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden