Achtergrondde aanloop naar op1

Talkshow OP1 is afvalrace voor presentatoren. Gedurfd idee of paniekvoetbal?

Beeld Tekening Martyn F. Overweel

Eva Jinek verraste haar bazen in september met haar vertrek naar RTL. De NPO moest in allerijl iets nieuws bedenken voor de late avond. De Volkskrant sprak betrokkenen over hoe de huidige oplossing tot stand is gekomen. 

Zap maandagavond naar NPO 1 en aanschouw het nieuwe programma dat al ‘Idols voor presentatoren’ wordt genoemd. Of ‘The Hunger Games voor talkshowhosts’. Een afvalrace dus, met enig gevoel voor drama. Vijf nieuwe duo’s wisselen elkaar dagelijks af in de late talkshow Op1, in elk geval de komende drie maanden. 

Hoe heeft het zover kunnen komen? 

Terug naar vrijdag 20 september, een dag waarop de ontzetting haast tastbaar was op het Mediapark. Eva Jinek kondigde haar vertrek naar RTL aan. Hoewel ze er in een interview al op had gezinspeeld, kwam haar afscheid als een volstrekte verrassing bij de NPO. ‘Mensen denken dat wij hier al maanden van af wisten’, zegt Peter Kuipers, directievoorzitter van KRONCRV. ‘Maar dat is niet zo.’

Was dat niet naïef? ‘Misschien wel’, zegt Frans Klein, directeur video van de NPO. ‘Maar we kregen signalen door dat Jinek het nog naar haar zin had. Je gaat in een goed huwelijk ook niet kijken of je al een ander kunt vinden.’

Jineks vertrek heeft tot chaos geleid bij de NPO, wat een ideale voedingsbodem zou kunnen zijn voor haar eigen succes bij RTL. Tot op het allerlaatst vonden gesprekken plaats om haar vervanging te regelen. De NPO presenteert het wisselformat nu als een ‘avontuurlijke keuze’, maar betrokkenen zeggen dat het paniekvoetbal is.

Om de concurrentie voor te zijn, begint Jinek al op vrijdag met haar nieuwe talkshow op RTL, waardoor ze ook profiteert van het grote aantal kijkers dat The Voice, het programma vlak ervóór. Hoewel RTL de afgelopen jaren niet kon concurreren met de NPO op de late avond (Pauw en Jinek scoorden meestal minstens het dubbele van hun RTL-collega’s), zouden de verhoudingen nu zomaar kunnen gaan schuiven.

De NPO leek in eerste instantie vol in te zetten op het duo Fidan Ekiz en Tijs van den Brink. Maar op 7 november werd bekend dat Ekiz bedankte voor de eer. Ze vond dat er te weinig tijd is om zich voor te bereiden en dat ze te onervaren is om een dagelijkse talkshow te presenteren; tot dusver heeft ze alleen de wekelijkse talkshow De Nieuwe Maan gepresenteerd.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

Twee maanden

De NPO heeft op dat moment nog minder dan twee maanden de tijd om nieuwe presentatoren te vinden en voor te bereiden. De partijen zijn het eens dat er geen droomkoppel voor handen is dat Jinek kan vervangen. De NPO komt daarom met het idee om duo’s elkaar te laten afwisselen, zoals in het radioprogramma Met het oog op morgen

Alle omroepen mogen aanspraak maken op het tijdslot. Onder leiding van Carel Kuyl, de grondlegger van Nieuwsuur en oud-mediadirecteur van de NTR, en productiehuis TVBV, doen tientallen presentatoren screentests, in verschillende samenstellingen, sommigen hebben nauwelijks of geen ervaring met het maken van een talkshow.

‘Ik werd door vijf omroepen op gesprek gevraagd’, zegt een van de betrokkenen. Onder anderen Rutger Castricum (Powned), Maaike Timmerman (WNL), Lisette Wellens (WNL), Simone Weijmans (NOS) en Marcel van Roosmalen worden gepolst, een flink aantal werkt mee aan pilots. Omdat er zo veel mensen bij betrokken zijn, ook als gasten in de pilot, en niemand een geheimhoudingsverklaring tekent, gonst het al gauw van de geruchten. 

In zijn NRC-column en bij DWDD vertelt Van Roosmalen over zijn nogal mislukte test, samen met radiopresentator Willemijn Veenhoven. Het is voor hem de eerste keer dat hij van een autocue leest en dat hij een oortje in heeft. Uit NRC: ‘Nooit eerder kondigde iemand zo somber een grappig bedoeld filmpje aan: ‘Deze man laat zijn zoontje zien wat je met elastiekjes en een watermeloen kunt doen.’’

Op maandag 9 december lekken de eerste namen uit in het AD en diezelfde middag presenteert de NPO zelf de duo’s: Willemijn Veenhoven en Erik Dijkstra (BNNVARA), Carrie ten Napel en Charles Groenhuijsen (MAX) en Sophie Hilbrand en Hugo Logtenberg (BNNVARA) zouden zeker zijn. De duo’s Giovanca Ostiana en Tijs van den Brink (EO) en Fidan Ekiz en Jort Kelder zouden binnenkort gepresenteerd worden. 

‘Sommige van de ‘zekere’ presentatoren hadden op dat moment nog niet eens hun deelname bevestigd’, zegt een betrokkene die anoniem wil blijven. ‘De NPO wilde laten zien dat de vervanging bijna rond was, maar in werkelijkheid stond er nauwelijks iets vast. Er wordt met mensen omgegaan alsof het nummers zijn. Waarom zou je niet iets meer tijd nemen om aan het programma te schaven? Ik vind dat er een onveilige werksituatie wordt gecreëerd.’

Aderlating

Dezelfde dag laat Jeroen Pauw weten dat hij na dit seizoen niet terugkeert met zijn talkshow. Hij zal wellicht later instromen in een van de duo’s, oppert de NPO. Een groot aantal van zijn redacteuren, die Pauw deelde met Jinek, is overgestapt naar RTL, waar ze voor de nieuwe talkshow gaan werken. Die aderlating zou hebben meegewogen in de beslissing om te stoppen.

Een aantal omroepen, waaronder Avrotros en KRONCRV, zijn niet tevreden met het proces en de voorwaarden en trekken zich terug. ‘Vanuit de NPO kregen we te horen dat we geen invloed konden uitoefenen op de redactie, die werd door productiehuis TVBV samengesteld’, zegt Kuipers van KRONCRV. ‘Onze inbreng zou beperkt blijven tot het aanleveren van een presentator en een logo in de linkerbovenhoek. Daarvoor hebben we bedankt.’

Meerdere bronnen klagen over de te sterke aansturing vanuit de NPO, vooral van Frans Klein, directeur video. De Mediawet schrijft voor dat de NPO zich niet met de vorm en inhoud van programma’s mag bemoeien, maar in de praktijk proberen de netmanager en NPO-directeuren tot op detailniveau invloed uit te oefenen.

Zo bedachten ze de nieuwe titel en het wisselformat, weigeren ze bepaalde door de omroepen aangedragen presentatoren en vormen ze zelf koppels. ‘Ik had weinig in te brengen’, zegt een van de betrokken presentatoren. ‘Er werd gewoon gezegd: wij gaan jou naast deze persoon uitproberen.’

Tegen KRONCRV werd gezegd dat radiopresentator Ghislaine Plag ‘niet interessant genoeg’ en Sven Kockelmann ‘niet likeable’ zouden zijn, zei Plag in het Mediaforum op NPO Radio 1. Kuipers wil niet op namen ingaan. ‘Er is altijd een bepaald spanningsveld tussen de omroepen en de NPO, in dit geval leefde dat inderdaad sterk op.’

‘De omroepen gaan over de inhoud van de programma’s’, zegt Frans Klein, ‘maar door de tijdsdruk was er een strakke regie nodig. We ontwikkelen dit programma on the fly. We zijn met iedereen in gesprek gegaan om de veelstemmigheid van de NPO in dit format onder te brengen.’ 

Één kernredactie

Hoewel Op1 door één kernredactie (in dienst bij TVBV) moet worden gemaakt, is elke avond een andere omroep de afzender. Hoe werkt dat in de praktijk? Elke dag staat er een andere eindredacteur namens de omroep aan het roer. Herman Meijer, die jarenlange ervaring heeft als eindredacteur bij Pauw, overziet als hoofdredacteur gedurende de week het geheel. Wekelijks komen de eindredacteuren samen in een overleg. 

Is er in die constructie wel ruimte voor een omroep om zich te profileren, vraagt Kuipers van KRONCRV zich af. ‘Als je tussen de EO en MAX geen wezenlijk verschil ziet als kijker, blijft er niet veel over van de pluriformiteit waar de NPO zich op voorstaat. Waarom zou je daar als omroep aan meewerken?’

‘We leveren heus meer dan een logo en een presentator’, zegt Jan Slagter, directeur van Omroep MAX. ‘Op woensdag, de dag dat Carrie ten Napel en Charles Groenhuijsen presenteren, zul je aan onze gasten en onderwerpen merken dat MAX de afzender is. Je kunt je bijvoorbeeld voorstellen dat wij meer aandacht aan pensioenen of de verplegingszorg zullen besteden.’

De NPO hoopt ook dat de omroepen hun eigen accenten gaan leggen. Klein: ‘Maar laten we daarin niet overdrijven. Als ik met Tijs van den Brink hierover praat, zegt hij: ik ben in eerste instantie journalist. De talkshow drijft natuurlijk op het grote nieuws en het gesprek van de dag, dat verschilt nauwelijks per omroep.’

Actualiteit 

Gaan de duo’s onderling niet botsen over gasten of onderwerpen? Dat valt wel mee, denkt Slagter. ‘Als je voor vrijdag een grote gast heb vastgelegd en die gast is dinsdag al in het nieuws, dan ga je hem of haar natuurlijk niet bewaren tot vrijdag. De actualiteit moet leidend zijn. Als er groot nieuws is over pensioenen zullen wij dat ook niet opeisen voor onze dag.’

Gevraagd naar de concurrentie tussen de duo’s, maakt Frans Klein de vergelijking met het programma B&W, dat eind jaren negentig afwisselend werd gepresenteerd door Paul Witteman en Sonja Barend. ‘Toen keek men op de redactie soms ook jaloers naar elkaar als op de ene dag de premier in het programma zat. Dat hoort bij de aard van deze aanpak. Het is ook goed als iedereen straks zijn best gaat doen om op te vallen.’

Vlak voor Kerst werd duidelijk dat Ekiz en Kelder nog steeds niet rond zijn als duo en zeker niet beginnen in de eerste week van Op1, maar wellicht later instromen. Rond dezelfde tijd wordt het koppel Giovanca Ostiana en Tijs van den Brink bevestigd en een nieuw, vijfde duo gepresenteerd: Sander Schimmelpenninck en Welmoed Sijtsma (WNL). Daarmee is de line-up definitief, althans voorlopig. 

Een van de grootste uitdagingen voor de nieuwe koppels: hoe kom je op stoom? In die eerste drie maanden zullen ze per duo maar twaalf afleveringen maken. Op elkaar ingespeeld raken en in een ritme komen, zal lastig zijn in dit format. Een slechte avond kun je pas een week later goedmaken. 

Het is dan ook lastig om talent op te leiden voor deze plek. Het presenteren van een talkshow kun je alleen leren door het veel te doen, liefst op primetime. ‘Idealiter heb je een lange aanloop’, zegt Klein. ‘Kijk naar Eva Jinek. Na het journaal deed ze een talkshow op zondagochtend, een wekelijkse late talkshow en vervolgens mocht ze in een luwe periode dagelijks latenight proberen. Nu hadden we die tijd niet.’

De NPO doet wel degelijk aan talentontwikkeling, zegt Klein. ‘We hebben Nadia Moussaid en Margriet van der Linden een kans gegeven. Sinds jaar en dag stomen we bovendien mensen klaar op de radio. Het feit dat we nu tien nieuwe mensen een kans geven, laat zien hoeveel talent we in huis hebben. Maar ja, het is ook waar dat we niet één ideale kandidaat hadden om Jinek te vervangen.’

De week van Op1

De week van Op1 ziet er als volgt uit: maandag Willemijn Veenhoven en Erik Dijkstra (BNNVARA), dinsdag Giovanca Ostiana en Tijs van den Brink (EO), woensdag Carrie ten Napel en Charles Groenhuijsen (Omroep MAX), donderdag Welmoed Sijtsma en Sander Schimmelpenninck (WNL) en vrijdag Sophie Hilbrand en Hugo Logtenberg (BNNVARA). Anders dan Pauw begint Op1 niet om 23.00 uur, maar om 22.30 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden