TALENT VOOR HET HET BEWAKEN VAN DE TIJD

Luuk Reurich sprak vrijwel dagelijks met dirigent Hans Vonk in de laatste fase van diens leven. Het resultaat is een ‘participerende biografie’....

‘Je hebt de school der uiterlijkheden, de school van de grove kwast. En je hebt de fijnschilders. Ik wil graag een fijnschilder zijn.’

Deze uitspraak van dirigent Hans Vonk klinkt als een credo. Maar er klinkt ook kritiek in door – op Riccardo Chailly, de man die hem in 1986 passeerde toen het Concertgebouworkest een nieuwe chef-dirigent zocht. Die benoeming moet inderdaad een bittere pil zijn geweest voor Vonk, die altijd gegolden heeft als de beste Nederlandse dirigent na Bernard Haitink. Hij zocht nadien zijn heil vooral in het buitenland, met name in Amerika en Duitsland.

Toen Chailly in 2004 plaatsmaakte voor Mariss Jansons, vond Vonk dat het orkest eindelijk een dirigent kreeg die het verdiende. Verder zal het hem weinig deugd gedaan hebben. Hij was toen al meer dan een jaar geveld door de neurologische aandoening Amyotofische Lateraal Sclerose (ALS), waaraan hij in augustus van dat jaar overleed.

Vonk is 62 geworden. Te jong, helemaal voor een dirigent. Toen zijn ziekte zich openbaarde, maakte hij juist een nieuwe bloeiperiode door, als chef van het St. Louis Orchestra. En zelfs toen hij aan een rolstoel gekluisterd was, niet meer in staat om de bladzijden van een partituur om te slaan, laat staan om nog verre reizen te maken, nam hij alsnog de leiding van het Radio Symfonie Orkest op zich.

Luuk Reurich, de auteur van het boek Hans Vonk – een dirigentenleven, heeft Vonk in die laatste periode van zijn leven leren kennen, en vrijwel dagelijks contact met hem gehad. Het heeft geresulteerd in een boek dat omschreven zou kunnen worden als een ‘participerende biografie’.

Dat heeft zowel voor- als nadelen. In plaats van een logisch, maar saai chronologische stramien aan te houden gaat Reurich hinkstapsprongsgewijs door Vonks leven heen, wat het boek levendig, maar tegelijkertijd een beetje onoverzichtelijk maakt. Bovendien blijven daardoor sommige aspecten onderbelicht. Zo wordt Vonks assistentschap bij Bernard Haitink met een bijzin afgedaan, en belandt de uiteindelijke reden van zijn vertrek bij de door de Stasi verziekte Dresdner Staatskapelle onder tafel.

Daarentegen bevat het boek verscheidene reportage-achtige onderdelen die een goed, zelfs intiem beeld bieden van Vonks leven en werken in die laatste fase. Bijzonder is ook de grote aandacht die de auteur besteedt aan het verwoorden van Vonks opvattingen en stijl van dirigeren: ‘Hij laat de musici naar elkaar luisteren, hij biedt ruimte aan de opvattingen van de individuele musicus en werkt aan precisie. (...) Dirigeren is voor Vonk iets anders dan het opleggen van een interpretatie of het meevoeren van een orkest naar ‘‘grote hoogten’’. Hij zoekt nuancering en vereenvoudiging.’ Een ander belangrijk aspect is ook Vonks strikte controle over het tempo, wat Reurich het ‘bewaken van de tijd’ noemt.

Het is jammer dat Uitgeverij Thoth het boek niet wat strakker geredigeerd heeft: door de versnipperde structuur komen verschillende beschrijvingen twee keer voor, in nagenoeg dezelfde bewoordingen. En met een eenvoudige spellingcontrole hadden malligheden als ‘tremelo’ vermeden kunnen worden. Ook een bescheiden discografie had niet misstaan.

Voor het overige is het een verzorgde uitgave, verluchtigd met fraaie actiefoto’s en pagina’s uit Vonks partituren, door hemzelf voorzien van veelkleurige aantekeningen.

Maar de beste illustraties staan op de bijgevoegde dvd: een mooie Duitse documentaire (helaas niet ondertiteld) uit 1992 over Vonks tijd bij het Keulse WDR-orkest, een inmiddels historisch aandoend interview uit 1985 in het toen nog volop socialistische Dresden, en bovenal het laatste, indringende tv-interview dat Frènk van der Linden in 2003 voerde met Vonk.

Het is een mooi monument voor een dirigent die zichzelf nogal eens voor de voeten liep omdat hij weinig oog had voor de publicitaire en (cultuur)politieke aspecten van het dirigentschap – wat vanzelfsprekend direct voortkwam uit zijn volstrekte dienstbaarheid aan de muziek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden