Taaltrucs van een tv-charmeur

De verbale behendigheid van Matthijs van Nieuwkerk maakt collega-presentatoren jaloers en bezorgt kijkers een prettig opgewonden gevoel. Wat is toch zijn geheim?

Door Thijs van Soest

DWDD heeft volgens de taalpuristen veel te danken aan de gedistingeerde, nonchalante stijl van Van Nieuwkerk. Het gebruik van zowel populaire als chique woorden en uitdrukkingen past perfect bij de onderwerpen die in het programma worden behandeld: ‘Voor de goede orde’, ‘d’accord’, ‘een moment van grote glorie’ en ‘vanzelfsprekend’. Ze komen veelvuldig voorbij.

Van Nieuwkerk scoort vooral met zijn overrompelende manier van interviewen. Volgens Onze Taal dankzij het gebruik van ‘de dwingende tweede persoon’. Tijdens een flinke verbale aanloop zet hij zijn gast in enkele zinnen neer. Vleiend en dwingend, zoals die ene keer tegen tv-kenner Bert van der Veer: ‘Jij bent de professor hier aan tafel. Wat is de tijdgeest, waar zijn we rijp voor? Jij kan voor de muziek uit lopen. Jij weet waar we over drie jaar naar willen kijken. Wat gaat het worden?’ Voor de ander is het bijna onmogelijk om dan nog te zeggen ‘Ik weet het ook niet hoor’, constateert Onze Taal.

Hoofdzinnen
Van Nieuwkerk – oud-student Nederlands, al rondde hij zijn studie nooit af – spreekt zoveel mogelijk in hoofdzinnen. Bijzinnen worden door hem gemeden. En soms laat hij zelfs werkwoorden weg: ‘Oorlog tussen twee vrienden. Dat is ernstig’, zegt hij tegen Jan Mulder als het gaat over de onenigheid tussen Van Basten en Cruijff.

Tijdens de interviews verwijst Van Nieuwkerk voortdurend naar dingen die ‘we’ al weten of ‘horen te weten’, maar volgens de taalwetenschappers zijn bijna al zijn ‘kant-en-klare waarheden’ aanvechtbaar, zoals: ‘De vergrijzing wordt nu echt een probleem’, ‘Rusland is zonder twijfel nog nooit zo democratisch geweest’ en ‘Vlamingen beheersen het ABN vaak minder goed dan Nederlanders’.

Jongenstaal
Van Nieuwkerk verwijst verder geregeld naar mensen of dingen die op een bepaald gebied de grootste, beste of belangrijkste zouden zijn. Er ontstaat zo al snel een sfeer van jongens onder elkaar, die dwepen met hun belangstelling voor muziek, sport en tv. Het praten in jongensachtige taal is volgens Onze Taal misschien wel bij uitstek zijn stijlfiguur. Zo introduceerde hij een vader en een zoon die vliegtuigen op schaal nabouwen met de woorden: ‘Iedere jongen weet waar we het over hebben: uit een bouwpakketje een vliegtuig bouwen.’

Toch schuilt er een gevaar in zijn onovertroffen flamboyante stijl: ‘Als al die stijlfiguren vier keer per week voorbij komen, worden het vroeg of laat clichés’, luidt de conclusie van het vakblad. ‘Ze worden sleets. En de presentator loopt het gevaar zélf een cliché te worden’. Die kans lijkt klein, al was het alleen al dankzij de drie maanden durende zomerstop die afgelopen vrijdag inging.

Matthijs van Nieuwkerk (Kippa) Beeld © Kippa
Matthijs van Nieuwkerk (Kippa)Beeld © Kippa
Matthijs van Nieuwkerk (ANP) Beeld
Matthijs van Nieuwkerk (ANP)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden