TaalgebruikWoord van de week

Taalgebruik!: Woord van de week

Dialect, jargon, straattaal of neologisme – elke week ontwaart de Volkskrant een opvallend woord. We gaan een haarlemmerdijkie maken.

Opgegroeid zijn in de Amsterdamse Jordaan betekent nog niet dat je Amsterdams spreekt. Ik kan het weten, want hoewel mijn ‘z’ en ‘s’ niet van elkaar zijn te onderscheiden, laat mijn plat Amsterdamse vocabulaire heel wat te wensen over. Mijn ouders zijn namelijk import, zoals de meeste mensen hier inmiddels. Dat is jammer, want voor je het weet zijn al die mooie uitdrukkingen zomaar asjeweine.

Wie weet bijvoorbeeld nog wat ‘haarlemmerdijkies maken’ is? Als je de huidige Haarlemmerdijk als referentiekader neemt, zou je denken dat het iets met vintageboetiekjes is, of met stonede toeristen onder ‘I love Amsterdam’-mutsen. Maar toen deze uitdrukking in de 17de eeuw ontstond, waren het geen toeristen, maar binnenschippers die hier ’s avonds vertier zochten. Dat deden ze bij temeiers, prostituees. Door al die baldadige zeelui – en volgens het Woordenboek der Nederlandsche Taal ook door de ‘twistzieke bewoners’ van de straat – kreeg de buurt nogal een slechte reputatie. Vandaar dat ‘haarlemmerdijkies maken’ niet alleen naar de hoeren gaan betekent, maar ook ruzie zoeken, drukte maken en belazeren. ‘Maak me geen haarlemmerdijkies’ betekent ‘hou je koest, geen geintjes’.

Volgens dialectoloog Johan Winkler, die de stad opdeelde in negentien stadsdialecten, sprak men op de Haarlemmerdijk op een ‘sterk rochelende’ manier. Je ziet het helemaal voor je, die 17de-eeuwse achterbuurt vol ruig pratende tippelaars en branieschoppers. Het ligt allemaal opgeslagen in die ene zegswijze.

Wie de smaak te pakken heeft en zijn plat Amsterdams nog wat wil bijschaven, raad ik aan de klassieker Origineel Amsterdams van Osdorp Posse eens op te zetten. Daaruit komt ook de wijsheid: ‘Doe een regenjas aan voor je de kerk in gaat, en lever geen haarlemmerdijkies als het om vakwerk gaat.’

Lees hier alle afleveringen van alle rubrieken van de pagina Taalgebruik! uit de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden