TAALGEBRUIKLEZERSPOST

Taalgebruik: over verantwoording, verantwoordelijkheid, isolatie en isolement

Volkskrantlezers vinden veel. En misschien wel het meest vinden ze iets van ons taalgebruik. Terecht? In het geval van ‘verantwoording’ wel.

Waarom, kan ze niet precies uitleggen, schrijft Bertine Hobbelman, maar ‘de veel voorkomende verwisseling van verantwoordelijkheid en verantwoording’ geeft haar de kriebels. ‘Het betekent toch echt heel iets anders! Zie ik dat nou verkeerd?’

Nee hoor, Hobbelman heeft volledig gelijk. Sterker nog, ze geeft zelf de juiste uitleg: ‘Verantwoordelijkheid neem je, voor iets of iemand. Verantwoording leg je af, bijvoorbeeld voor je gedrag. Of je wordt ter verantwoording geroepen.’

Kort onderzoek in het Volkskrant-archief wijst uit dat het vaak één kant op verkeerd gaat: waar ‘verantwoordelijkheid’ wordt bedoeld, wordt ‘verantwoording’ gebruikt. Zoals in een artikel op 15 april: ‘Zorgprofessionals en hun instellingen hebben in deze crisis kordaat hun verantwoording genomen.’ Het omgekeerde – dus ‘verantwoordelijkheid’ waar juist ‘verantwoording’ wordt bedoeld – zijn we niet tegengekomen.

Dat sommigen de woorden min of meer als inwisselbaar beschouwen, blijkt wel uit een artikel uit december 2019: ‘Of Evert van al die verantwoordelijkheid niet slecht slaapt? ‘Nee dat niet, maar aan het einde van een drukke week zijn we wel weer blij als alles weer goed verlopen is, het blijft toch een hele verantwoording.’’

Evert wil het woord uit de vraag overnemen, maar doet dat net niet helemaal goed.

*

Net nu de rubriek In goed Nederlands is gestopt, vliegen de kandidaatwoorden ons om de oren: lockdown, social distancing... Een ander coronawoord, isolatie, roept bij René Appel de vraag op: moet dat niet isolement zijn?

Appel verwijst naar de Dikke Van Dale. Die meldt: ‘isolatie 1 het isoleren 2 beschermd zijn tegen geleiding van geluiden, warmte (...) 3 stof of middel waarmee iets geïsoleerd is’. Isolement betekent volgens het woordenboek: ‘het afgezonderd zijn, het alleen staan’. En daar gaat het momenteel juist om, zegt Appel. ‘Bij ‘thuisisolatie’ lijkt er eerder sprake van dubbel glas in de thuissituatie.’

Maar in diezelfde Van Dale staat bij ‘isoleren’ als tweede betekenis: ‘(mbt personen, bv. lijders aan besmettelijke ziekten) afzonderen zodat er geen contact of verkeer met de omgeving mogelijk is’. Dus met een kleine omweg blijkt ook ‘isolatie’ van toepassing op de huidige situatie.

Opvallend: in de online-editie, waarin zo nu en dan nieuwe woorden verschijnen (die meedingen naar een plek in de volgende papieren versie) is bij ‘isolatie’ een aanvullende betekenis opgenomen:

‘gedwongen of zelf opgelegde tijdelijke afzondering van anderen
quarantaine in isolatie gaan

Een zeer recente toevoeging, of gewoon een vooruitziende blik? Misschien een goed idee om eens te kijken welke verborgen boodschappen het woordenboek nog meer bevat.

Vindt u ook iets van ons taalgebruik? taal@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden