Boekrecensie Marc van Oostendorp

Taaldeskundige is opvallend mild over nieuwe taaluitingen in zijn boek (drie sterren)

‘Lekker genederlandst, pap!’ tekent een moeder op uit de mond van haar zoon. Wat de zoon bedoelt, is dat pap zojuist krom Nederlands heeft gebezigd. De nieuwe uitdrukking ‘lekker genederlandst’ is al een tijdje in gebruik bij schoolgaande tieners, die doorgaans leren hoe het Standaardnederlands eruit ziet.

cover besproken boek Beeld rv

Marc van Oostendorp: U als scheldwoord en andere taalverschijnselen

De Kring; 144 pagina’s; € 12,50.

De taal vernieuwt voortdurend, stelt Marc van Oostendorp in U als scheldwoord en andere taalverschijnselen. Het boek is een bundeling van columns die de taalkundige eerder publiceerde in diverse media. De kwaliteit is wisselend, van erg geestig tot te technisch taalkundig. Van Oostendorp verzamelt nieuwe taalverschijnselen. Veelal is dat een ander gebruik van de taal dan we van oudsher gewend zijn.

Zo blijkt de aanspreekvorm ‘u’ een merkwaardige metamorfose door te maken. Traditioneel is deze beleefdheidsvorm bedoeld voor onbekenden, voor mensen die ouder zijn dan de spreker, of die een hogere maatschappelijke status hebben. ‘U’ schept ook afstand. Als gevolg van die laatste eigenschap vinden sommigen nu dat je neerbuigend tegen ze bent als je ‘u’ tegen ze zegt. Je zou ze daardoor buitensluiten. Je houdt ze misschien zelfs voor de gek of neemt ze niet serieus, waardoor ze zich beledigd voelen. En dat voor dé beleefdheidsvorm in het Nederlands.

Van Oostendorp wisselt anekdotische stukjes af met taalkundige verhandelingen, bijvoorbeeld over waarom ‘de niet goed snikke man’ niet kan. Het woord ‘want’ is uniek voor het Nederlands, en ‘er’ heeft zo veel betekenissen dat buitenlanders die Nederlands leren er geen chocola van kunnen maken. Hij noteert hedendaags taalgebruik, zoals ‘Ik merk dat ik boos word’, in plaats van ‘Ik word boos’. En ‘Joh!’ of ‘Duh’ als spottende uitroep wanneer iemand net iets heeft gezegd dat volkomen vanzelfsprekend is.

Van Oostendorp is opvallend mild, veel milder dan de gemiddelde basisschooldocent. Hij oordeelt over geen enkele taaluiting. Niet over het gebrek aan interpunctie op internetfora, niet over tweets vol taalfouten. En ook niet over Nederlands dat volgens de op school geleerde normen onjuist is. Zo constateert hij dat mensen het verschil tussen de-woorden en het-woorden vaak niet meer toepassen. Bijvoorbeeld: ‘Kook de wijn en giet het in de pan’, in plaats van ‘… en giet hem in de pan’.

Van Oostendorp gaat ervan uit dat de taal van de gebruiker is en niet van de taalkundigen. Ze verandert alle dagen: elk kind verzint nieuwe eigenaardigheden en elke overleden spreker neemt specifiek taalgebruik mee het graf in.

Boekenchef Wilma de Rek: ‘Een roman is goed als je erin wilt blijven wonen’

Hoe schrijf je een recensie van een boek? En wat is nou eigenlijk een goed boek? Wilma de Rek, chef van de boekenredactie van de Volkskrant: ‘Je kunt niet zeggen dat een boek goed of slecht is.’ Lees hier het interview.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.