Rubriek Tentoonstelling

Taal is ook kijken, wordt duidelijk in deze groepstentoonstelling

Met het stokken van de taal verloopt de dagelijkse communicatie stroef en stroperig, en verdwijnen oude verhalen en rituelen.

Parastou Forouhar: uit de serie Written Room, Nest, 2018. Beeld Merel Bem.

Kapilolo Mahongo, de sympathieke leider van de !Xun San-gemeenschap in het Zuid-Afrikaanse Platfontein, overleed onverwacht in mei, maar in de film Kulimatji van Judith Westerveld staat hij nog geestdriftig een oude fabel te vertellen onder een grote boom. Voor de kijker van de film is het verhaal goed te volgen, want die leest lekker mee met de ondertiteling, maar Westerveld, die zich de afgelopen jaren verschillende Khoisan-talen leerde, moet ter plekke chocola zien te maken van de !Xun-klanken die Mahongo over haar uitstrooit.

Verstond je het, vraagt hij haar na afloop. Een beetje, antwoordt ze, maar ik begreep je verhaal ook door je armgebaren en gezichtsuitdrukkingen.

Dat taal óók kijken is, wordt duidelijk in de mooie groepstentoonstelling Language is the only homeland in Nest in Den Haag. Samensteller Manon Braat verzamelde zes internationale kunstenaars voor wie taal een terugkerend thema is. Hun werk gaat over de situatie die ontstaat wanneer nationale en culturele identiteit, moedertaal en dagelijkse spreektaal elkaar niet overlappen, bijvoorbeeld wanneer kinderen niet dezelfde taal spreken als hun grootouders, als gevolg van migratie of kolonialisme. Met het stokken van de taal verloopt de dagelijkse communicatie stroef en stroperig, en verdwijnen oude verhalen en rituelen.

De pijn en het gevoel van ontheemding die dat met zich meebrengt, zie je terug in de teksten van de Iraanse Parastou Forouhar, die in 1991 haar land en taal achterliet. In een poging om contact te maken vertakken haar prachtig gekalligrafeerde woorden zich over plafonds, vloeren en muren, maar... wat staat er? Zelfs mensen die Perzisch kunnen lezen, begrijpen Forouhars teksten niet; zij husselde de letters uit haar jeugd door elkaar en smeedde ze samen tot een raadselachtig brabbeltaaltje.

Toch weet ze me te bereiken. Ik laat mijn ogen dwalen over de oppervlakten van haar Written Rooms en voel zowel haar communicatiefrustratie als de liefde voor de schoonheid van de letters. Het werkt ongeveer hetzelfde als met het geestdriftig vertelde verhaal van Kapilolo Mahongo in onbekende klanken die desondanks overkomen, omdat er ook nog zoiets bestaat als een universele taal: die van de kunst. Forouhar verloor haar moedertaal, maar kreeg er de taal van het beeld voor terug.

Kun je het lezen, vraagt ze. Nee, maar ik begrijp wat je bedoelt wanneer ik onder je inktzwarte lettertakken sta.

Language is the only homeland: Parastou Forouhar, Newell Harry, Marcel Pinas, Moffat Takadiwa, Judith Westerveld, Tintin Wulia.

T/m 11/11 in Nest, Den Haag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.