't Hart schmiert erop los, wat een entertainer

In Het gelukkige schrijven, een verzameling vrolijke essays over literatuur, probeert Kees 't Hart vat te krijgen op wat hij de hoogste trap in het schrijven noemt: het gelukkige schrijven, het moment waarop alles klopt. Het best laat het zich omschrijven als het moment waarop meerduidigheid ontstaat, maar dan wel onbewust verkregen meerduidigheid. In 'gelukkig proza', schrijft hij, 'is vrede een vorm van oorlog en oorlog het mooiste dat er is. Het is altijd de ironie voorbij.' Ook dat nog. Het keert zich dus meermaals om. Opletten, denk je. Toch ontvouwt het zich vanzelf.

Het gelukkige schrijven is een studie naar het oncontroleerbare, naar illusies en bedrog in verhalen. Tevens is het de staalkaart van 't Harts eigen postmoderne weefsel. Talloze voorbeelden passeren de revue. Schrijvers, wetenschappers, filosofen. Van Tsjêbbe Hettinga tot Hugo Verdaasdonk, van Mark Twain tot Derrida. Je ziet wat hem gecharmeerd moet hebben. Zo verwerkt hij Freuds theorieën in een definitie van literatuur: 'Gekwelde formuleringen van pogingen om een verbod te overtreden.'

Fijn bedacht. Maar is het werkbaar? Ja en nee. Madame Bovary is ermee gevat, vele andere romans niet. Geeft niks, volgens 't Hart is het niet erg ongelijk te hebben. Sterker, hij lijkt te gedijen bij een voortdurende toestand van onderzoeken, beweren, tegenspraak en verder zoeken.

Het allerleukst aan 't Hart is het ongetemde en aanstekelijke plezier. Verdiept hij zich in het gedicht De wolken door Martinus Nijhoff, dan begint hij gepassioneerd, vol bewondering. Maar gaandeweg ontpopt de analyse zich tot een clownsnummer. 't Hart schmiert erop los, wat een entertainer, om uiteindelijk een verband te leggen tussen de smartlap Huilen is voor jou te laat en het gedicht. Gekkigheid alom. En toch heb je het gevoel dat er iets zinnigs is gezegd. Of toch niet? Zie hier dan de pendant van 't Harts gelukkige schrijven: het gelukkige lezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden