Systematicus met liefde voor eenvoudige werken

Hij was zo lang dat zijn altijd zacht uitgesproken zinnen – bijna lieflijk zacht – als gemompel op mij neerdaalden....

Kees Fens In het voorbijgaan

Hij heette officieel, las ik, Jacobus Cornelis, twee stevige, ferme namen, te hard voor zijn karakter. Zijn roepnaam werd Sjaak, in een wat eigenzinnige spelling. Ik denk dat hij ‘Jacques’ net iets te voornaam vond. Hij moet de eenvoud hebben aangehouden die zijn afkomst kenmerkte. Hij was een groot bibliofiel en boekwetenschapper, maar het is typerend dat hij zich vooral met de minima uit de boeken inliet: pocketboeken en daar series van. Hij moet een merkwaardige bibliotheek hebben nagelaten.

Hij zal het hooggeprijsde bibliofiele boek schitterend hebben gevonden, maar hij verloor met zijn hart zijn belangstelling aan de eenvoudige werken. Er moet toch iemand naar omkijken. En de cultuur is minder hooghartig dan sommige van haar beoefenaren. Hij schreef zelfs ooit een artikel over plastic tasjes van de boekhandel. Toen ik hem daarover aansprak, kreeg hij grote ogen van verbazing (om mijn verbazing) en een wijde lach. Hij had ook plezier in dat terzijdewerk; de eenvoud werd even een lichte vorm van ijdelheid. Er volgde een uitgebreide verklaring, in mooi zacht Nederlands. Hij gaf mij les. Dat deed hij graag.

Ik ontmoette hem de laatste jaren vooral bij openingen van boektentoonstellingen, presentaties van boeken over boeken. Ineens stond hij achter me en het vriendelijke gemompel daalde neer.

Hij had, merkte ik, gezag in de wereld van het boek. Ik denk dat ik maar een fractie van zijn eruditie kende, hij hield veel verborgen, zoals je soms merkte. Bevlogen was hij zeker niet, hij moet, dacht ik altijd, een wat boekhoudachtige geest hebben gehad, een geheugen van plank na plank, alles stofvrij.

Maar daar las ik dat het Willem Breuker Kollektief de dood van zijn voorzitter betreurt. Hij had nooit een noot muzikaliteit aan mij laten blijken. ‘Hij hield erg van moderne muziek’, verzekerde mij gisteren een ingewijde. Ik denk nu dat hij alles daarvan heel precies wist. Wellicht had hij ook een collectie partituren, want als hij iets was dan was hij verzamelaar. Een belangeloze verzamelaar ook nog.

Hij was neerlandicus en publiceerde ook op zijn vakgebied, met uiterste precisie en hogere droogheid. Zijn grote voorkeur was het werk van Gerard Reve. Hij had een schitterende collectie. Na een conflict met de schrijver deed hij er afstand van. Ik bewonderde zijn moed zo iets achter je te kunnen laten. Hij heeft een aanzet gegeven tot vervolgstudies over Reves werk, waarvan bijna altijd de eerste boeken aandacht krijgen. Hij schreef een uitstekend boekje over de twee brievenboeken, Op weg naar het einde en Nader tot U. De goede docent, die hij, naar ik hoorde, was, verraadt zich in de zorgvuldige indeling van de studie. Hij was in alle opzichten een systematicus.

Nog niet zo lang geleden verliet hij de Hogeschool van Amsterdam met pensioen. Twee maanden geleden sprak ik hem nog even, zijn stem leek nog zachter geworden. Mij viel voor het eerst zijn bijna terloopse humor op. Ik heb die humor eens omschreven gezien als ‘de humor van een vogel’. Hij is al weg voordat hij goed is opgemerkt. Die humor had hij.

Nu is Sjaak Hubregtse ineens dood. Een paar annonces en het einde kan beginnen. Hij was voorbeeldig in zijn werken voor de cultuur, in zijn aandacht voor wat wellicht wordt vergeten. En in zijn bescheiden mededelingen daarover. Er sterven meer voorbeeldige cultuurdragers, nooit een prijs, nooit een zilveren anjer. Ik weet het. Maar Sjaak Hubregtse kende ik toevallig. Een beetje.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden