Syro

Gelukkig, Aphex Twin heeft ons in ieder geval niet belazerd

In een zaal vol mensen naar een nieuwe plaat luisteren is nooit ideaal, maar de laatste jaren niet ongebruikelijk. De angst voor internetlekken is zo groot dat journalisten en anderen die beroepshalve het nieuwe werk van een artiest eerder moeten horen dan het officieel wordt uitgebracht, steeds meer op zogeheten 'luistersessies' zijn aangewezen.

Maar de luistersessie die twee weken geleden in het Utrechtse Ekko plaatsvond, was toch weer van een andere orde. Daar bevonden zich onder genodigden niet alleen journalisten maar ook fans en andere nieuwsgierigen. De kans om het nieuwe album van Aphex Twin zo'n tien dagen voor de release te beluisteren, is blijkbaar zo aantrekkelijk dat de gastenlijst in een mum van tijd vol was. Niet alleen in Nederland, ook in steden als Londen, New York en Tokio.

En in Utrecht dus, waar onder luid applaus een cd werd afgespeeld. Syro, heet het, dit eerste album in dertien jaar van Aphex Twin. Je voelde iets van spanning in de zaal, er hing ook een wat surreëele sfeer. Want wat moesten we eigenlijk verwachten?

Is dertien jaar afwezigheid in de elektronische dansmuziek niet dodelijk? En was dat laatste album Drukqs geen drakerige mislukking, van een man die de aansluiting met zowel de pop- als de dance-wereld leek kwijt te raken?

Ja. En toch. Naarmate de stilte rond zijn persoon groter werd, nam de reputatie van Aphex Twin langzaam mythische proporties aan. Want waar lagen de wortels van de overstuurde breakbeats en dubstep waarmee Skrillex onlangs nog de wereld mee veroverde? Wie wordt nog altijd in bijna alle recensies over betere elektronische dansmuziek als geestelijk vader opgevoerd? Juist, Richard D. James, oftewel Aphex Twin.

Misschien is hij niet zozeer de bedenker van beatloze elektronische muziek (dat was Brian Eno twintig jaar voor hem met zijn ambient-concept), maar bijvoorbeeld wel van de muziek die door harde hectische beats wordt voortgestuwd en toch niet dansbaar is.

Gedanst wordt er wel in Ekko, zij het een beetje onwennig. Niet zo gek, want zelfs na dertien jaar heeft Aphex Twin geen plaat willen maken die op maat is gesneden voor de dansvloer.

Toch klinkt na ieder nummer een hard applaus op, waarin ook iets van opluchting valt te bespeuren. Gelukkig, de inmiddels 43-jarige Richard James heeft ons in ieder geval niet belazerd. Syro klinkt 65 minuten boeiend, prikkelend, en bij vlagen bloedmooi.

Eindelijk, zou je bijna zeggen. Want in weerwil van zijn reputatie heeft Aphex Twin eigenlijk nauwelijks platen gemaakt waar je in 2014 nog enige lol aan kunt beleven. Hij had zijn geniale momenten singles als Didgeridoo, Come To Daddy en Windowlicker, het nummer dat behalve door de muziek ook door de donkere en toch geestige videoclip (golvende bikinimeisjes met het hoofd van Aphex Twin erop) in het hoofd van velen is gegrift.

Maar de albums I Care Because You Do (1995), Richard D. James Album (1996) en Drukqs laten een Aphex Twin horen die lukraak wat half uitgewerkte composities op de plaat heeft gekwakt. Veel ratelende junglebeats, overstuurd gillende synths, en op Drukqs steeds maar weer dat klassieke Satie-pianootje in gevecht met knetterende elektronica.

Het best overeind gebleven is nog altijd het eerste album van Aphex Twin, de compilatie Selected Ambient Works 1985-1992. Verzorgde, spannende composities die raken aan ambient house en steevast gedreven worden door weinig opdringerige maar stuwende beats. Het lijkt wel alsof Aphex Twin op Syro eindelijk weer zorg aan zijn sound besteedt. Een enkele keer, zoals op het hitgevoelige, bijna popachtige Windowlicker uit 2001, deed hij dat ook. Maar meestal liet hij zijn machines bezeten ratelen.

De opener klinkt al meteen prachtig op Syro, minipops 67 (source field mix). Een knisperende hiphopbeat, mooie diepe baslijn, ruimtelijke synths en zelfs woordloze vocalen van James, zetten de toon. XMAS_EVET10 (thanat

on3 mix) is daarna behalve het meest complex ook het langst. De beats ritselen voorzichtig, de piano speelt een mooie melodie en langzaam trekt Aphex Twin je zijn wereld binnen. Een wereld die te herkennen is aan krankjorume titels, zie verder bijvoorbeeld 4 bit 9d api+e+6 of s950tx16wasr10 (earth portal mix).

Maar ook aan complexe, zij het transparante composities waarin geen maat hetzelfde is als die eraan voorafgaat. Geluiden verdringen elkaar op Syro en toch raak je niet verstrikt in kluwen elektronica zoals voorheen nogal eens het geval was, en word je ook niet afgeschrikt door spervuren van gecomputeriseerd slagwerk.

Aphex Twin slaat geen echt nieuwe wegen in op Syro, maar hij maakt eindelijk wel een compleet album met een duidelijke lijn. Gaandeweg loopt het tempo op, om aan het slot weer terug te vallen op een mooi, rustgevend stukje piano: aisatsana.

Richard D. James brengt al bijna vijfentwintig jaar muziek uit die van enorme invloed was op de ontwikkeling van de elektronische (dans)muziek. Zijn laatste album verscheen toen er nog geen iPod en iPhone was en Twitter nog niet bestond.

De technologie heeft zich in dertien jaar ontwikkeld en Aphex Twin uiteindelijk ook. Hij maakt gebruik van dezelfde stokoude analoge synthesizers, maar laat alles minder robuust klinken. Ontregelen is geen noodzaak meer, muziek van Aphex Twin mag ook gewoon mooi zijn. Dat is de gedachte waarmee we na een dik uur Ekko verlieten en we inmiddels al dagen het zinnenprikkelende Syro ondergaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.