postuum swip stolk

Swip Stolk (1944-2019), de ontwerper van de kukelende Vara-haan en het plasseksaffiche

Hij ontwierp het geruchtmakende plasseksaffiche van een fototentoonstelling in het Groninger Museum in 1997, de assertief kukelende Vara-haan in de jaren zeventig en hippiecampagnes voor de Bijenkorf in de jaren zestig. De eigenzinnige grafisch ontwerper Swip Stolk overleed zondag op 75-jarige leeftijd.

Ontwerper Swip Stolk in 2009 voor een BMW die hij bewerkt heeft in Nijmegen. Beeld ANP

Stolk was net als zijn vriend en medeontwerper Anthon Beeke (1940-2018) sterk beïnvloed door de provo-idealen waar hij als jongeman kennis mee maakte. Hij was de broer van de in 2001 overleden Rob Stolk, medeoprichter van Provo.

Stolk en Beeke waren niet vies van een relletje. Het Openbaar Ministerie dreigde in 1997 een affiche te verbieden van Stolk met daarop een foto van man die in zijn mond wordt geplast door een vrouw. Het was een werk van de Spaanse fotograaf Andres Serrano, dat werd tentoongesteld in het Groninger Museum. Het museum zwichtte. Stolk zelf plakte in één nacht Groningen vol met affiches waarop de foto was vervangen door een wit vlak met de tekst ‘Oordeel zelf’.

Het geruchtmakende affiche voor het Groninger Museum. Beeld Swip Stolk

Toch was Stolk veel meer een handwerksman dan een provocateur. Hij was autodidact en had een eigen, bijna autonome stijl van ontwerpen. ‘Misschien is het mijn geluk geweest dat ik nooit een opleiding heb gehad’, zei hij daarover. Stolk was altijd aan het schetsen, getuige ook zijn oeuvreboek Is getekend uit 2009. Hier spettert de liefde voor typografie en ornamentiek van de pagina’s.

Stolks typografische werk is opgebouwd uit krachtige en simpele vormen, symbolen en belettering die een bijna tribal-achtige kwaliteit hebben. Een Stolk kun je met gerust hart op je bovenarm tatoeëren. Hij stak niet onder stoelen of banken dat hij zich verwant voelde aan de Arts & Crafts-ontwerper William Morris (1834-1896), die ook een grote voorliefde had voor ornamenten en grafische patronen. ‘Als hij honderd jaar geleden was geboren, was hij absoluut een van de grootste Jugendstil-ontwerpers geworden’, zei Anthon Beeke ooit over Stolk.

Maar Stolks carrière begon anders. Zijn campagnes voor het warenhuis de Bijenkorf en de nieuwe intercity van de NS zitten tot in de jaren zeventig vol hippie-achtige lsd-esthetiek. Later in dat decennium veranderde zijn pen. Voor de Vara maakte hij een nieuw, extravert haanlogo. Deze macho oproerkraaier hield het maar paar jaar uit. Sommige Vara-mensen vonden de haan te protserig. Maar wie terugkijkt ziet in Stolks haan heel veel Vara. ‘Hij is op het eerste gezicht niet aangenaam of vriendelijk. Maar hij houdt je wakker. Dat past bij wat de Vara pretendeerde in die tijd’, zei hij er later over.

De Vara-haan van Stolk, een macho oproerkraaier. Beeld Swip Stolk

Stolk was decennia verantwoordelijk voor de affiches en de huisstijl van het Groninger Museum, dat midden jaren negentig een frivool postmodern nieuw gebouw kreeg van de architect Alessandro Mendini. De Italiaanse ontwerper - die vorige maand stierf - was erg gesteld op Stolk, wiens licht gotische handschrift volgens hem ‘een fundamentele interpretatie gaf van het museum’.

Stolk was niet bekend bij het grote publiek, maar werd door vakgenoten zeer gewaardeerd. Hij maakte de logo’s van tijdschriften als Dutch en het Italiaanse Stile, postzegels en een mooi dubbelaffiche voor een expositie met schoenontwerper Jan Jansen. Daar staat hij zelf op. Een gesoigneerde heer, een beetje een Rembrandteske figuur met snor. Helemaal de man die met een geheel eigen oeuvre en ambachtelijke hand veel ontwerpers heeft geïnspireerd.

Vanaf 25 mei is in het Groninger Museum een affichetentoonstelling te zien met onder meer werk van Swip Stolk.

Beeld Swip Stolk
Beeld Swip Stolk
Beeld Swip Stolk
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden