Swingend Londen: fris, droef, en veel verveling

‘Swinging London’ toont dat de zorgeloze vrolijkheid van de sixties een schaduwzijde had...

AMSTERDAM Misprijzend kijkt een grauw groepje ouderen naar de jonge hoofdpersonages. Dat korte rokje! Die motor! ‘Het is de schuld van de leraren van tegenwoordig’, moppert de een. ‘Er is geen nationaal erfgoed meer’, mokt een ander.

Als een Grieks koor keren deze groepjes van anonieme veertigplussers geregeld terug in de film The Knack* and How to Get It (Richard Lester, 1965). Het toont de rol van ouders in het Londen van de jaren zestig: die van de conservatieve buitenstaander.

Breken met de naoorlogse zuinigheid en zurigheid, dat was het doel van Britse jongeren vanaf het eind van de jaren vijftig. Ze hadden meer vrijheid en geld dan hun ouders en winkelden in de hippe Carnaby Street, waar talloze jonge ontwerpers ateliers en winkels openden. Ze luisterden naar The Beatles en The Rolling Stones, dachten makkelijk over seks en ontdekten nieuwe kunstvormen zoals Pop Art. Kortom: ‘Swinging London’ was één groot feest tenzij je oud was, provinciaal of ‘square’ als een ijsblokje.

Was dit imago van Londen werkelijkheid of mythe? Het filmprogramma Swinging London, samengesteld uit klassiekers als Blow-up en vergeten films als Georgy Girl, geeft een dubbelzinnig antwoord. ‘Het zijn frisse films die een nieuwe tijd aankondigen’, aldus samensteller Leendert de Jong van Filmhuis Den Haag. ‘Maar ik wilde ook de schaduwzijde van bijvoorbeeld lsd en promiscuïteit laten zien.’

Vernieuwend waren de films destijds zeker: het kitchensink-drama werd vervangen door komedies. Inspiratie haalden de veelal jonge regisseurs uit slapstick én uit recente filmstromingen als de Franse Nouvelle Vague. Dat leverde een verfrissende mengelmoes op van gestileerde shots, stilstaand of versneld beeld, handheld-camerawerk en veel snel gemonteerde close-ups.

Regisseur Richard Lester begon ermee, met A hard day’s night (1964), een aanstekelijke komedie met The Beatles in de hoofdrol die door de grappige dialogen eigenwijsheid predikt en de jeugdcultuur verheerlijkt.

Toch zit er al in de eerste Swinging London-films kritiek verborgen. A hard day’s night, maar vooral Catch us if you can (1965) drijft de spot met reclamemakers en trendwatchers, die het imago van de hippe hoofdstad creëerden, of er in ieder geval van profiteerden.

Een aantal films voert een buitenstaander op om de trendgevoeligheid van Londen te benadrukken. In The Knack is de provinciale hoofdpersoon zelf suf; slapstick Smashing Time (Desmond Davis) bespot via twee buitenbeentjes in 1965 al de Swinging London-scene, die bevolkt lijkt door arrogante fotografen, verwende nesten die uit verveling een ‘boutique’ openen, en overschatte kunstenaars.

In openingsfilm Georgy Girl (Silvio Narizzo, 1966) zorgt de buitenstaander juist voor een droevige ondertoon. Georgy (Lynn Redgrave) is te lomp om te profiteren van de seksuele vrijheid. Jaloers kijkt ze naar haar populaire huisgenootje (Charlotte Rampling). Die ‘vergeet’ haar vriend vanwege een feestje. Ze neemt een kind omdat ze zich verveelt en al twee abortussen achter de rug heeft. Spijt heeft ze vrijwel meteen; ook de bevalling brengt geen opvlammend moedergevoel met zich mee. ‘Het is afstotelijk. Ik wil het niet’, wijst ze met een vies gezicht naar het wiegje aan het einde van haar bed. Een egocentrische, eeuwig verveelde hoofdpersoon.

Ook bij Alfie uit de gelijknamige film (Lewis Gilbert, 1966) en Diana Scott uit Darling (John Schlesinger, 1965) is de grens tussen egoïstisch en onbezonnen dun, zeker vanuit het heden bezien. Ze storten zich in het ene na het andere seksuele avontuur, maar leren uiteindelijk dat de verworven vrijheden flinke nadelen kunnen hebben. Abortus. Relaties die geen stand houden. Altijd blijven zoeken naar iets beters. En dan die verveling die alsmaar terugkeert.

Wie de films van het Swinging London-programma achter elkaar ziet, merkt dat de leegte van de levensstijl en de tóch overheersende machocultuur – bedoeld of onbedoeld – terugkerende thema’s zijn, die eerder een droevig dan een vrolijk, hip beeld overbrengen. Neem Georgy: zij trouwt en wordt moeder. Daarmee lijkt ze het uiteindelijk beter voor elkaar te hebben dan haar losbandige huisgenootje. Een conservatieve boodschap die het goed had gedaan bij de ouders van de sixtiesgeneratie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden