De week in boeken

Susan Sontag lijkt de schrijver te zijn geweest van het boek dat haar toenmalige echtgenoot beroemd maakte

Susan Sontag in 1972. Beeld Roger Viollet/Getty Images

Bijzonder nieuwtje in The Guardian, deze week: Susan Sontag was niet alleen de auteur van vier romans, een aantal korte verhalen en vele essays, ze blijkt óók een dikke sociologische pil over Sigmund Freud te hebben afgeleverd. Dat onthult Benjamin Moser in zijn biografie over de in 2004 overleden Amerikaanse schrijfster, die in september uitkomt. Altijd leuk, een onontdekt werk. Alleen gaat het hier niet om een onontdekt werk maar om The Mind of the Moralist, een boek dat na verschijning in 1959 baanbrekend werd bevonden; zo baanbrekend dat het socioloog Philip Rieff in één klap beroemd maakte. Diens naam stond namelijk op het omslag. Philip Rieff was Sontags echtgenoot.

Oftewel: Philip Rieff is beroemd geworden met een boek dat voor het grootste deel is geschreven door zijn vrouw, die daar nooit de credits voor heeft gekregen – je kunt ook zeggen: die daar nooit de credits voor heeft opgeëist. In de eerste edities van de Freud-studie is nog zwakjes sprake van ‘speciale dank’ voor ‘Susan Rieff’, in latere edities is haar naam nergens meer te bekennen. Volgens biograaf Moser had Sontag daar bij de ‘bittere echtscheiding’ mee ingestemd, om te voorkomen dat haar ex-man hun enige zoon zou meenemen. Die zoon is David Rieff, bezorger van Sontags dagboeken, die hij na haar dood uitgaf. Op zoek naar zinnen die Mosers bewering ondersteunen vond ik in die dagboeken naast wat losse flodders (‘Teksten over Freud opgezocht’, ‘aantekeningen over Freud uitgewerkt’) ook deze uitspraak: ‘Door mijn huwelijk ben ik iets van mijn persoonlijkheid kwijtgeraakt – aanvankelijk voelde dat verlies prettig, nu doet het pijn en wakkert het met hernieuwde kracht mijn meest gangbare toestand, ontevreden zijn, aan.’

De geschiedenis is vergeven van de ontevreden vrouwen dankzij wier steun en goede raad mannen konden shinen. Wie de film The Wife heeft gezien, met de briljant acterende Glenn Close in de hoofdrol, weet hoe die onderdrukte ontevredenheid eruit ziet. Maar net zoals het in The Wife vaag blijft wat het hoofdpersonage drijft zich zo dienstbaar op te stellen, geldt dat voor Sontag ook. In het voorwoord van Sontags dagboeken schrijft zoon David dat zijn moeder een ‘negentiende-eeuwse denkwijze’ had. Wellicht kende ze de heerlijke roman Bel-ami van Guy de Maupassant (1885), over een gladde praatjesmaker die erin slaagt een succesvol journalist te worden, hoewel hij nauwelijks kan schrijven: dat doet zijn vrouw voor hem. ‘Met behulp van de dames kom je nog het snelst waar je wezen moet’, had zijn vriend geadviseerd, en dat bleek te kloppen. Die mannen waren niet gek. Maar de vrouwen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden