Surinaamse foto’s vol van mysterie

Het Rijksmuseum in Amsterdam toont zijn aanwinsten: tachtig foto’s uit Suriname en Curaçao.

Het pronkstuk is een piepkleine foto, in een vitrine van het zaaltje voor nieuwe aanwinsten van de enige vleugel van het Rijksmuseum die open is. Maar het portretje van een echtpaar is fascinerend: de voor zover bekend oudste daguerreotypie uit Suriname, gemaakt in Paramaribo in 1846. Nu is het te bezichtigen.

Begin februari haalde de vondst het achtuurjournaal. Na dat journaal begonnen allerlei mensen het Rijksmuseum te bellen: ook zij hadden zeer oude foto’s die zij wilden schenken of permanent in bruikleen geven, net als de daguerreotypie uit 1946. Conservator Pieter Eckhardt kon zijn geluk niet op, vertelde hij dinsdag bij de opening van de tentoonstelling met tachtig oude foto’s uit Suriname en Curaçao. Daarbij zijn vier zeer oude portretten van de Surinaamse fotograaf Selomoh del Castilho, uit 1857-1859.

Het Rijksmuseum toont zijn nieuwe aanwinsten, maar een echte tentoonstelling met een idee erachter, met een kop en een staart is het niet. De foto’s van meest recente datum zijn van de Nederlandse fotograaf Willem Diepraam uit de jaren zeventig. Zijn karakteristieke, sfeervolle zwart-witbeelden van een kroeg, een houten huis of feestende aanhangers van Henk Arron, de eerste regeringsleider van een onafhankelijk Suriname in 1975, hangen wat verloren tussen de oude foto’s en amateurkiekjes van soms anonieme fotografen.

De uitdijende verzameling foto’s uit Suriname en de Nederlandse Antillen moet uitmonden in een aparte afdeling in het nieuwe Rijksmuseum, zei directeur Wim Pijbes. Dat wordt 2015, bezwoer de door bouwvertragingen geplaagde directeur nog maar eens. Het is te vroeg te speculeren wat er op zo’n afdeling te zien zal zijn. Het onderwerp was in het oude museum veronachtzaamd.

Foto’s zullen een belangrijk onderdeel vormen, zei Eckhardt, conservator geschiedenis. Veelal zijn de fotografen kolonialen en geven ze een eenzijdig beeld, merkte hij op. Maar er is nog altijd veel op die foto’s te zien, vindt hij.

Maar wat? Voor veel van de foto’s zijn de achterliggende verhalen noodzakelijk om de werkelijke historische waarde te kunnen ervaren. Over de oudste foto, gemaakt door een bezoekende Amerikaanse fotograaf slechts zeven jaar na de uitvinding van de fotografie, is veel bekend. Dat maakt hem extra intrigerend. De man is Johannes Ellis. Hij werd in 1812 geboren in Elmina, een van oorsprong slavenfort in het huidige Ghana, als zoon van de Nederlandse gouverneur De Veer en een Afrikaanse vrouw. De Veer ging in 1922 naar Suriname en nam Johannes mee. Zijn echtgenote op de foto was Maria Louisa de Hart, dochter van een Joodse planter en een vrijgekochte slavin in Suriname. Op de foto is ze zwanger: hun zoon zou minister van marine worden in Nederland. Het echtpaar verhuisde in 1860 naar Amsterdam. Afrika, Suriname, Nederland, gemengde huwelijken, slaven, emancipatie: dit fotootje biedt verhaaldraden te over voor de Nederlandse geschiedenis.

Bij veel andere foto’s is de informatie summier. De foto’s uit de beroemde studio van de zussen Augusta en Anna Curiel uit de jaren twintig en dertig zijn mooi – de schitterende panoramafoto van Paramaribo’s Waterkant – maar vele blijven mysterieus. Zoals het portret van een statig kindermeisje in een kostbare witte jurk met twee blanke kinderen aan haar zijden. Waarom is die foto uit 1907 zo gemaakt?

Dan worden de associaties die zulke foto’s oproepen bijna net zo interessant. Bij de opening sprak oud-journaallezeres Noraly Beyer, opgegroeid in Suriname, over een foto gemaakt in het bauxietgebied Moengo in 1930. Een Nederlands gezinnetje met baby heeft ook het dienstmeisje prominent in het groepsportret opgenomen. Het meisje had vast opdracht gekregen een mooie jurk voor zichzelf te maken met bijpassende hoofddoek. Met de manier waarop de vrouwen hun hoofddoeken knoopten, droegen de vrouwen geheime boodschappen uit, had Beyer gehoord. ‘Misschien zegt ze wel: loop naar de hel.’

\N
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden