Superieur geschreven roman over hoe een rechter tot een uitspraak komt

Mogelijk de beroemdste zin uit Bleak House, Dickens' grote roman over de mistige praktijken van de juridische wereld, is een uitspraak van mister Bumble: 'The law is a ass a idiot'. De hoofdpersoon van Ian McEwans nieuwe roman The Children Act, rechter Fiona Maye, gaat nog een stap verder. Volgens haar is de wet in het slechtste geval geen ezel, maar een gifslang.

Fiona kan het weten. Ze heeft collega-rechters onschuldigen zien veroordelen, omdat ze zich in de luren lieten leggen door welbespraakte advocaten en door onhandigheden van de beschuldigde in kwestie, of door achtergehouden bewijsmateriaal.

Zelf is Fiona gespecialiseerd in familierecht. Scheidingen en voogdijkwesties vormen een belangrijk deel van de zaken die ze krijgt voorgelegd, maar ook moet ze dikwijls het laatste woord uitspreken in zaken die betrekking hebben op de belangen van minderjarige kinderen.

Als de met knipogen naar Bleak House doorspekte roman begint, krijgt de 59-jarige Fiona een ernstige klap op het persoonlijk vlak te verwerken. Haar echtgenoot, Jack, vertelt haar dat hij verliefd is op een jongere vrouw en dat hij voor zijn dood nog één keer een hartstochtelijke verhouding wil. Of ze daarmee maar wil instemmen. Hoewel haar antwoord een schijnbaar koel en beheerst nee is als Jack een affaire begint, stuurt hij wat haar betreft aan op een scheiding is Fiona danig aangeslagen.

Op de pagina's die volgen leren we de kinderloze Fiona kennen als een consciëntieuze, hardwerkende maar ook wat geremde, afstandelijke vrouw. Het typeert wellicht haar karakter dat ze op de piano uitstekend uit de voeten kan met Bach en Debussy, maar totaal geen gevoel heeft voor jazz.

Groot schrijver
'Geen ritme, geen instinct voor syncopen, geen vrijheid, vingers die verdoofd gehoorzaamden aan de maatsoort en de noten zoals ze waren opgeschreven.' Ze heeft niet voor niets rechten gestudeerd, zegt ze zelf: 'Eerbied voor de regels'.

Dan krijgt ze de zaak toegewezen van Adam Henry, een 17-jarige jongen die aan leukemie lijdt. Het is noodzakelijk dat hij een bloedtransfusie krijgt, maar zowel de jongen als zijn ouders weigeren dit op religieuze gronden: ze zijn Jehova's Getuigen.

McEwan heeft in de aanloop naar deze zaak al kort enkele vergelijkbare juridische procedures aangestipt, zoals die van een Siamese tweeling waarbij een van de kinderen kon worden gered, maar de streng katholieke ouders tegen een ingreep waren.

Als rechter is Fiona gehouden aan de Kinderwet uit 1989, die stelt dat zij het welzijn van het kind voorop moet stellen. Dus besloot zij in de tweeling-zaak dat het ziekenhuis medisch mocht ingrijpen.

Hoewel het weinig twijfel lijdt waar de sympathieën van de atheïstische McEwan liggen, betoont hij zich in de weergave van de rechtszaak rond Adam de grote schrijver die hij is. Hij laat ook de advocaat van de ouders een doortimmerd pleidooi geven en schetst de ouders als sympathieke, gewetensvolle mensen.

Als alle partijen het woord hebben gevoerd, besluit Fiona de zitting te onderbreken om zelf in het ziekenhuis een bezoek aan Adam te kunnen brengen. De ontmoeting van de twee levert een van de knapste en ontroerendste passages van het boek op. Adam blijkt uiterst intelligent, welbespraakt, schrijft poëzie en leert viool spelen. Hij dient Fiona regelmatig op geestige wijze van repliek en is glashelder in zijn overtuiging: geen bloedtransfusie.

In een tafereel dat doet denken aan de veel bediscussieerde 'Dover Beach'-scène uit Saturday waarin het gedicht met die titel een geweldsmisdrijf voorkomt zingen Fiona en Adam op een Ierse melodie een gedicht van Yeats.

Als Fiona haar uitspraak doet, is de roman pas halverwege. De tweede helft bestaat uit een fascinerende uitwerking van de consequenties. Dikwijls verrassend, soms minder aannemelijk, altijd superieur beschreven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden