analyse het succes van disney

Superhelden maken Disney weer de grootste culturele supermacht

Thanos, gespeeld door Josh Brolin, in Avengers: Endgame.

Avengers: Endgame van Disney is de meest succesvolle bioscoopfilm ooit. De eens zo kwakkelende tekenfilmgrootmacht is 90 jaar na het eerste optreden van Mickey Mouse machtiger dan ooit. De volgende kaskrakers liggen alweer te wachten.

Waar superhelden in kaskraker na kaskraker om vechten, heeft Disney sinds zondag definitief bereikt: wereldheerschappij. Met Avengers: Endgame heeft Disney sinds dit weekend de succesvolste bioscoopfilm aller tijden in handen, met een recette van 2,5 miljard euro. Daarmee breekt de superheldenfilm, waarin Iron Man, Thor en consorten de strijd aanbinden met opperschurk Thanos, het tien jaar oude record van sciencefictionfilm Avatar, inmiddels ook intellectueel eigendom van Disney. In 2019 is tot nu toe van elke drie verkochte Amerikaanse bioscoopkaartjes er één voor Disney-films als Toy Story 4, Aladdin of Captain Marvel, een historisch hoog marktaandeel.

Iets meer dan 90 jaar sinds de castraatstem van Mickey Mouse, de patriarch van de Disney-dynastie, in Steamboat Willie voor het eerst door een bioscoopzaal schalde, is de ‘House of Mouse’ machtiger dan ooit. Dat dankt The Walt Disney Company grotendeels aan de agressieve aankopen van Bob Iger, Disney-ceo sinds 2005. 

Halverwege het vorige decennium leek Disney op filmgebied een beetje vergane glorie, grotendeels terend op cultureel erfgoed uit de tijd dat Walt Disney (1901-1966) zelf nog leefde. Tekenfilms als The Little Mermaid (1989), Beauty and the Beast (1991) en The Lion King (1994) hadden het in slaap gedommelde Disney-imperium weliswaar wakker gekust, maar vanaf de tweede helft van de jaren negentig kwamen de grootste kaskrakers in animatieland niet meer uit Walt Disney Studios in het Californische Burbank, maar uit de bijna 600 kilometer noordelijker gelegen Pixar-studio’s in Emeryville, met hits als Toy Story (1995), Finding Nemo (2003) en The Incredibles (2004).

Iger besloot Pixar te kopen toen hij in september 2005 de opening van Hong Kong Disneyland bijwoonde. Tijdens de openingsparade viel het de New Yorker op dat er helemaal geen recente Disney-figuren meeliepen: wel Woody en Buzz Lightyear uit Toy Story – Disney distribueerde de films van Pixar, vandaar dat ze hun opwachting in Disneyland konden maken – maar geen Lilo & Stitch of Keizer Kuzco. ‘Het drong hard tot me door dat we tien jaar lang gefaald hadden’, zei Iger. In 2006 kocht Iger Pixar voor 7,4 miljard dollar van eigenaar Steve Jobs, wat Disney verzekerde van een tot nu toe eindeloze reeks hits, zoals Ratatouille (2007), Finding Dory (2016) en Incredibles 2 (2018).

Thor, gespeeld door Chris Hemsworth, in Avengers: Endgame.

Grootste aankoop

Igers koopwoede was nog lang niet gestild. In 2009 kocht hij Marvel Entertainment voor 4 miljard dollar, waarmee Donald Duck en Goofy er plots een bont gezelschap van luidruchtige huisgenoten bijkregen, met superhelden als de Hulk, Captain America, Black Widow en War Machine. Drie jaar later namen ook Darth Vader en Han Solo hun intrek in de House of Mouse toen Disney voor 4 miljard dollar Lucasfilm kocht van filmmaker George Lucas, waardoor Disney nu ook het intellectueel eigendom bezit van Star Wars en Indiana Jones

En afgelopen maart beklonk Iger zijn grootste aankoop, toen hij voor 71 miljard dollar de amusementstak van Fox overnam, waarmee Disney behalve The Simpsons, Planet of the Apes en Avatar nu ook de rechten over de Marvel-helden van X-men en Fantastic Four kreeg. Behalve Spider-Man (Sony) en Batman en Superman (Warner Bros.) staan nu bijna alle Amerikaanse superhelden op de loonlijst van Disney. 

Disney neemt de filmstudio's, producenten en meer dan vierhonderd tv-zenders over van 21st Century Fox. Concreet betekent dat dat Disney de rechten in handen krijgt van onder meer X-Men, Deadpool, The Simpsons en Family Guy.

Met deze publieksmagneten heeft Disney zich niet alleen van een schier eindeloze stroom bioscoopsuccessen verzekerd, maar ook van een miljardenomzet aan superheldenpyjama’s, -broodtrommels, -ijsblokjesvormen en andere koopwaar, om nog te zwijgen over ritjes in de Iron Man-achtbaan of Guardians of the Galaxy-valtoren in een van Disney’s pretparken.

Netflix

Disney’s belangrijkste coup moet echter nog komen: de eigen streamingdienst Disney+. De grootste concurrent van Disney zit namelijk niet in Hollywood, maar in Los Gatos, Californië, domicilie van Netflix. 

In november staat de Amerikaanse lancering van Disney+ gepland, het jaar erop moet Europa volgen. Om de ‘streaming wars’ met ’s werelds populairste streamingdienst te winnen heeft Iger al aangekondigd dat een abonnement op Disney+ bijna de helft goedkoper zal zijn. Bovendien probeert Disney, dat tevens eigenaar is van onder meer ESPN, ABC, National Geographic en (voor 50 procent) Endemol, klanten weg te lokken door al zijn films en series van Netflix te halen.

En dus lijkt het ‘eindspel’ nog lang niet in zicht voor de culturele supermacht van Disney. Met Frozen 2 (november) en de liveactionbewerking van Mulan (maart) liggen de volgende kaskrakers alweer te wachten.

Van rommelig tot geniaal: alle 22 films uit het Marvel-universum, van de slechtste tot de beste.

Raakt de bioscoopbezoekers zo langzamerhand niet bevangen door superheldenmoeheid? Integendeel, en dat is te danken aan ene Kevin Feige

De recensie: Avengers: Endgame is ‘een kroon op elf jaar superheldengekte, stripliefde en filmvernieuwing

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden