Superhelden humor; van Batman tot Birdman

Regisseur Alejandro González Iñárritu en acteur Michael Keaton triomferen op de eerste dag van het filmfestival in Venetië. 'Tijdens het maken van Birdman gebeurde iets wat ik niet ken: er werd gelachen op de set, ik was vrolijk.'

Emma Stone te midden van de cast van Birdman. Beeld Reuthers

Of Batman hem achtervolgde? 'Nee, niet echt', mompelt Michael Keaton (62), als antwoord op de vraag van een verslaggever in het festivalpaleis op het Lido. 'Batman, dat was als een handel in medische benodigdheden; ik was dat ene product dat plots wereldwijd aansloeg.'
De acteur fronst, alsof hijzelf ook verbaasd is over zijn vergelijking. 'Vóór Batman was ik enkel bekend in Amerika, veronderstel ik. Batman was een succes. Dan zou ik me toch eerder achtervolgd voelen door sommige minder gelukte films waarin ik speelde.'
Dan, vooroverbuigend tot de microfoon: 'Ik hoop dat Birdman me achtervolgt.'

Een man in vogelpak
De vijfde speelfilm van Alejandro González Iñárritu (Amores Perros, 21 Grams, Babel) voorzag de 71ste editie van het Venetië filmfestival woensdag van een ideale opening: een excellent geacteerde en visueel wervelende zwarte komedie over een uitgerangeerde Hollywoodacteur die zijn carrière wil verlengen en verdiepen door een prestigieus uitstapje in de New Yorkse theaterwereld.
Net als Keaton was die Hollywoodacteur in de jaren negentig enige tijd razend populair als superheld: Birdman, een man in vogelpak. Een verschil: hij speelde drie delen, Keaton stond zijn vleermuiscape na twee films vrijwillig af en zei nee tegen een salaris van 15 miljoen dollar voor een derde optreden. Sindsdien werd Keatons naam nog maar zelden in verband gebracht met commercieel of artistiek succes, met uitzondering van zijn veelgeprezen bijrol als agent in Quentin Tarantino's Jacky Brown.
'Ik had deze film onmogelijk met een andere hoofdrolspeler kunnen maken', stelt regisseur Iñárritu (51), die Keaton de 'opa' van de superheldenhausse noemt. 'Hij staat aan het begin van die tendens die Hollywood momenteel in z'n greep heeft.'
'Nou, alle lof mag naar Batman-regisseur Tim Burton hoor', zegt Keaton, 'hij was de pionier, niet ik.'
Iñárritu: 'Michael beschikt over het zeldzame talent om simultaan drama en komedie te acteren. Ik wilde nu eens iets anders maken dan die dramatische films waarom ik bekend sta. Na al die hete enchilada's, die Mexicaanse chili, stelde ik me deze film voor als een dessert, iets lichters.'
Zijn laatste film Biutiful uit 2010 betrof een loodzwaar drama met Javier Bardem als getormenteerd medium, een ten dode opgeschreven man die converseert met overledenen.
'Tijdens het maken van Birdman gebeurde iets wat ik niet ken: er werd gelachen op de set en ik was vrolijk.'

Hoe kies je de jury?

Vorig jaar maakte president Bernardo Bertolucci geen geheim van de hiërarchie: de keuze voor de Gouden Leeuw was zijn zaak, die andere juryleden mochten slechts meebeslissen over de overige (troost)prijzen. De jury van de 71ste editie wordt aangevoerd door de Franse (film)componist Alexandre Desplat, met zes Oscarnominaties op zijn cv. Het samenstellen van de juiste jury gaat volgens vaste formule; een gerenommeerde cineast, wat aanstormende regisseurs, twee steracteurs (één man, één vrouw), een vakman of -vrouw van achter de schermen, iemand uit festivalland, en een Aziaat, om de banden met Azië te bestendigen. En, zo nu en dan, een buitenstaander uit een geheel andere discipline voor een frisse blik, alhoewel romanciers - in tegenstelling tot het verleden - nog tegenwoordig minder vaak worden opgeroepen om films te keuren. Henry Miller bezorgde de vakgroep ooit een slechte naam, door in 1960 in Cannes als jurylid drukker te zijn met tafeltennis dan met cinema. Desplat zal de komende dagen onder meer overleggen met Joan Chen en Tim Roth (niet écht acteurs van het moment), kostuumontwerper Sandy Powell en de Indiaas-Amerikaanse schrijver Jhumpa Lahiri.

Emma Stone. Beeld AP
Regisseur Alejandro Inarritu (derde rechts) poseert met acteurs Amy Ryan (links), Edward Norton (tweede links), Emma Stone (derde links), Michael Keaton (tweede rechts) en Andrea Riseborough (rechts) tijdens de première van de film "Birdman or (The unexpected virtue of ignorance)" op het 71ste Venetië Film Festival op 27 augustus, 2014. Beeld Reuthers

Gouden grip van cameraman
Birdman is gefilmd door de Mexicaanse cameraman Emmanuel Lubezki, die eerder dit jaar een Oscar won voor Gravity. Hij filmt in uitzonderlijk lange, ogenschijnlijk ononderbroken takes en laat de kijker dwalen in het hoofd van Keatons personage, de steracteur die gaandeweg grip verliest op de werkelijkheid. Dan duikt superheld Birdman op, in vol ornaat, om zijn oude vertolker met duistere stem van niet zo wijze raad te voorzien, onderwijl afrekenend met in het straatbeeld van New York opduikende kolossale vogeldraken. Een soort superego, dat uit is op snelle roem: waarom niet tekenen voor Birdman 4?
Iñárritu, even eerder met luid gejoel onthaald in het festivalpaleis na de eerste vertoning, wordt geflankeerd door zijn cast, onder wie de 25-jarige Emma Stone (nu te zien in Woody Allens Magic in the Moonlight). De actrice speelt de verwaarloosde en ex-verslaafde dochter van Birdman.
Stone: 'Nergens heb ik meer geleerd dan bij het maken van deze film, ik zou niet eens kunnen uitleggen hoe we dit gefilmd hebben, met die lange takes. Ik was elke keer doodsbang dat het zou misgaan.'

Hoge ogen
De Mexicaanse-connectie, zo noemt men de Midden-Amerikaanse toevoer hier in Venetië, sinds vorig jaar Alfonso Cuarón met zijn Gravity het festival opende. Waar openingsfilms nogal eens te lijden hebben onder de sabels van de critici (zie Cannes, met Grace), gooit festivaldirecteur Alberto Barbera nu al twee jaar hoge ogen. Daar komt ook enig geluk bij kijken: Cannes trok hard aan Birdman, maar een festivaldoop kort voor het najaar kwam de Amerikaanse studio Fox beter uit.

Een draak en een leeuw
In zijn film steekt Iñárritu de draak met het huidige Hollywood én de snobistische New Yorkse theatergemeenschap. Keatons personage wil Broadway veroveren als regisseur van en acteur in een toneelstuk naar een kort verhaal van Raymond Carver. Dat is een vrijwel onmogelijke opdracht, al was het maar omdat zijn narcistische co-acteur (Edward Norton) de repetities saboteert en de meest gezaghebbende theatercritica nog voor ze het stuk gezien heeft, van plan is zijn stuk de grond in te schrijven.
Of hij zulke critici kent, vraagt iemand in de perszaal. De regisseur, met grijnslach: 'Eh, moet ik jullie hier nu gaan beledigen?'
Birdman dingt mee naar de Gouden Leeuw, die volgende week zaterdag wordt uitgereikt. De film gaatop 22 januari 2015 in de Nederlandse bioscopen in roulatie.

71 ste editie van het Venetië Filmfestival: veel Al Pacino

Vorig jaar klaagde Venetië-directeur Alberto Barbera over de concurrentie tussen de filmfestivals: je had iemand nog niet ontdekt of Cannes of Berlijn doken er boven op, gingen er vandoor met je auteur.
Het tiendaagse festival, dat woensdag opende met de 71ste editie, markeert het jaarlijkse begin van de festivalkoorts. Op de hielen gezeten door Toronto, het bovenal door de Amerikaanse filmmarkt gevoede festival dat volgende week aanvangt, en waar nieuwe films dagelijks per dozijn het licht zien. Terwijl Toronto jaarlijks uitdijt, snoeit Barbera juist in het aanbod: zo’n vijftig titels, dat is genoeg. Hier, op het Lido, pronkt men met artistieke pretentie en grandeur; het oudste filmfestival ter wereld, mét aansprekende competitie om de Gouden Leeuw.

Die competitie telt deze editie negentien speelfilms en één documentaire - Joshua Oppenheimers The Look of Silence, een vervolg op zijn veelbesproken genocide-film The Act of Killing (2012), waarin een oogarts uit Indonesië de moordenaars van zijn broer opzoekt.
David Gordon Green deed Venetië vorig jaar aan met het rauwe mannendrama Joe, waarin hij Nicolas Cage eindelijk weer eens ingetogen liet acteren, als ex-gedetineerde. Dit jaar dingt hij mee naar de Gouden Leeuw met Manglehorn, waarin Al Pacino de rol van ex-gedetineerde op zich neemt. Pacino (74) slaat in Venetië een dubbelslag; hij is ook te zien in de buiten de competitie vertoonde Philip Roth-romanadaptie The Humbling, als theateracteur die verliefd wordt op een vrouw die zijn (klein)dochter kon zijn (een rol van Greta Gerwig).

Twee films die afgelopen mei al in Cannes werden verwacht, duiken op in de competitie van Venetië. The Cut van de Duitse regisseur Fatih Akin (Gegen die Wand), een periodedrama over een Armeniër die op zoek gaat naar zijn tweelingdochters, die verdwenen tijdens de genocide in de Eerste Wereldoorlog. Met als hoofdrolspeler een - naar verluidt - vrijwel de gehele film zwijgende Tahar Rahim (Un prophète). En A Pigeon Set on a Branch Reflecting on Existence, het afsluitende deel van Roy Anderssons droogkomische trilogie over het ellendige bestaan in Scandinavië (Songs from the Second Floor, You, the Living). De Zweedse absurdist, die met ongeëvenaarde precisie decors in zijn studio nabouwt, werkte zeven jaar aan zijn nieuwe film.

In de Giornate degli autori, een prestigieus programma naast de officiële selectie, is Tussen 10 en 12 van de Nederlander Peter Hoogendoorn (34) opgenomen. Een 70 minuten lang noodlotdrama waarin twee agenten (een wordt gespeeld door Gouden Kalf-winnaar Nasrdin Dchar) op huisbezoek gaan om een familie in te lichten over de dood van een jong meisje. De film is gebaseerd op een ervaring uit het leven van de regisseur, die zijn zusje verloor bij een auto-ongeluk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden