Superheld versus superheld

In Batman v Superman staan de twee superhelden voor het eerst tegenover elkaar. Kun je dat wel ongestraft doen?

Ben Affleck als Batman en Henry Cavill als Superman in Batman V. Superman: Dawn Of Justice. Beeld null
Ben Affleck als Batman en Henry Cavill als Superman in Batman V. Superman: Dawn Of Justice.

Och hemel, nu heeft Superman het weer gedaan. Hij gaf de beste jaren van zijn leven voor een betere wereld en nam het op tegen de diabolische Lex Luthor, zijn aartsrivaal. Maar vandaag de dag is Superman uit de gratie. Waarom? Te veel brokken gemaakt in de prequel uit 2013: Man of Steel. In de trailer van de komende episode treffen we demonstranten met hatelijke slogans aan: 'Superman = alien!' 'Earth belongs to humans!' 'God hates aliens!' Er volgt zelfs een hoorzitting in het Congres. Leuke vondst natuurlijk, die de kracht van de populaire cultuur om actuele zaken te verwerken in een filmscenario laat zien - denk: Donald Trump en de bezeten discussie over illegale Mexicanen. Naar de letter van de wet hebben de demonstranten nog gelijk ook.

Alien

Want Superman ís een alien. Zoals bekend werd hij als Kal-El geboren op de planeet Krypton. Daar dreigde een apocalyps en zijn ouders zonden hem in een ruimteschip naar aarde. Hij landde net buiten Smallville, Kansas, en werd gevonden door Jonathan en Martha Kent, die hem liefdevol adopteerden. Ze noemden hem Clark, en stonden verbaasd over zijn ontluikende superkrachten. Eenmaal volwassen nam hij zijn alias van Superman aan, inclusief blauw pak en rode cape. Hij vertrok naar Metropolis, en solliciteerde bij de krant Daily Planet. Als reporter kon Clark Kent zich per slot onopvallend door de stad bewegen en bij het geringste spoor van onheil zijn alter ego uit de hoge hoed toveren: Superman, mensenvriend van professie.

Dat bracht hem veel krediet, maar na de chaos in Man of Steel keerde het sentiment zich tegen hem. Superman moet weg. Met zijn roekeloze jacht vol bijkomende schade op de Kryptonische generaal Zod - 9/11 was er niets bij - is hij te ver gegaan. Maar wie moet Superman verjagen? Er is er maar één die dat kan: Batman, de caped crusader uit Gotham City. Ziedaar de premisse van Batman v Superman: Dawn of Justice, een blockbuster van 250 miljoen dollar, uitgebracht door Warner Bros.

Wacht even: Batman versus Superman? Die battle is nieuws, en niet alleen voor de Daily Planet. Want hoewel beide superhelden al in 1938 (Superman) en 1939 (Batman) hun entree maakten in de stripwereld, leefden ze al die tijd langs elkaar heen. Ieder in hun eigen universum, in de door DC Comics uitgegeven boekjes en de daaruit voortvloeiende tv-series en speelfilms. Nu worden die twee werelden gemorft, in elkaar geschoven, waardoor Batman en Superman plotseling tegenover elkaar staan in wat vanaf heden het DC Comics Extended Universe (DCEU) heet. Wij zouden zeggen: multiversum.

null Beeld null

Nieuw leven

Vooraf is er bij filmstudio Warner Bros uitgebreid over vergaderd: hoe kunnen we dat doodgebloede superheldengenre nieuw leven inblazen? Het Hollywoodfenomeen van de reboot, de doorstart, was al geweest. Bij een reboot wordt al het voorgaande eenvoudigweg teniet verklaard en beginnen we gewoon van voren af aan. Recente voorbeelden: Captain America: The First Avenger (2011), Rise of the Planet of the Apes (2011) en The Amazing Spider-Man (2012).

Helaas vielen veel van die reboots tegen. Een van de weinige voorbeelden die wel juichend werd ontvangen was Christopher Nolans Batman Begins (2005), met een donkerder kijk op de onvermoeibare gemaskerde crimefighter. Vanwege bewezen succes groeide de reeks met The Dark Knight (2008) en The Dark Knight Rises (2012) uit tot een drieluik.

Ook Man of Steel was een (minder succesvolle) reboot geweest, maar wat moesten ze doen met het vervolg? Tegen zakenblad Forbes schetste regisseur Zack Snyder de gang van zaken: 'We hadden Man of Steel net afgerond en zaten bij Warner Bros om de tafel. Wat wordt de volgende stap? Tegen wie moet Superman het nu weer eens opnemen? Ik mompelde achteloos: 'Misschien maar eens Batman?''

null Beeld null

Versus

Ongeloof. Verbijstering. Zouden de fans het wel trekken als de twee superhelden tegenover elkaar worden gezet? Dat is toch alsof je Lucky Luke plotseling bij de Galliërs van Asterix laat opduiken. Maar er was ook gegrinnik en enthousiasme aan de vergadertafel. Batman versus Superman, en het venijn zit 'm natuurlijk in dat beladen begrip: versus.

Want normal gesproken neemt men het op tegen de bad guys. Tegen superboef Lex Luthor bijvoorbeeld, die vanuit Metropolis altijd op zoek naar werelddominantie. Of in het universum van Batman de Joker, de Raadselman, de Pinguïn, dat soort tuig. En nu zouden twee van Amerika's geliefdste popcultuuriconen elkaar gaan bestrijden? Dat kon alle geloof onder de natie weleens wegvagen. 'Maar als de geest van Batman eenmaal uit de fles is', vervolgde Zack Snyder, 'krijg je hem er niet meer in terug. Batman versus Superman, dat zou 'm worden.'

Voor wat de copyrights betreft kwam het goed uit dat zowel Batman als Superman tot de DC Comics-stal behoren. Had Zack Snyder geroepen: 'Misschien maar eens Spider-Man?' dan was hem te verstaan gegeven dat die bij Marvel Comics zit, de grote rivaal, verfilmd door Marvel Studios, onderdeel van Disney. Dat gaat in Hollywood nog iets te ver.

null Beeld null

Crossover

Alhoewel? Stripfans weten: in print maakten we dat al eens mee. In gelimiteerde oplage, dat wel. In april 1996 verscheen de crossover DC v. Marvel Comics, en om het wankele evenwicht te bewaren heette het volgende deeltje Marvel Comics vs. DC. Binnenin wemelde het van de battles, alles ging uit de kast: Superman (DC) vs. Hulk (Marvel), Batman (DC) vs. Captain America (Marvel), Storm (Marvel) vs. Wonder Woman (DC). De einduitslag was 3-3. Maar meestemmende lezers lieten Marvel op punten winnen. Dat moesten we maar niet meer doen, besloot DC. Wij scheppen ons eigen multiversum wel.

Eerlijk gezegd keken ze dat multiversum juist af van Marvel Comics. Daar waren ze al eerder aan het experimenteren met overhoppende personages. Zo debuteerde de nu zo populaire, grofgebekte actieheld Deadpool als bijfiguur in de film X-Men Origins: Wolverine (2009), voordat hij dit voorjaar met Deadpool zijn eigen bioscoophit kreeg.

null Beeld null

Coherent

Een en ander levert enorme discussies op. Het wordt steeds lastiger om een coherent filmuniversum te scheppen, dat elke individuele speelfilm of tv-film een alomvattende bedding biedt. 'De kijkers begrijpen dat de verhalen elkaar deels bewust overlappen', observeerde onlangs de Hollywood Reporter, 'maar als er, zeg, bij The Avengers iets belangrijks gebeurt, moet dat in de overige series ook weerspiegeld worden.'

Die optelsom wordt steeds gecompliceerder naarmate meer Marvelfilms en tv-series worden uitgebracht. Door vast te willen houden aan die alomvattende bedding moeten de scenarioschrijvers steeds drastischer kunstgrepen toepassen om het Marvel Cinematic Universe voor de kijker geloofwaardig overeind te houden. Want de fans, die zitten er bovenop en een afkeurende tweet is snel verstuurd.

Binnen het multiversum van DC/Warner is dit allemaal geen punt. Daar werken ze met parallelle werelden, die onafhankelijk naast elkaar bestaan, hun eigen plek hebben in ruimte en tijd. Gotham City, Metropolis, Batman, Superman, alles en iedereen: multiversum. Als het zo uitkomt kruipt een personage, bij wijze van spreken, door een wormgat en komt op andermans planeet terecht. Aan continuïteit of achterliggende logica hoeft niet te worden gedacht. Dat geeft vrijheid. 'Wel de lusten van interconnecties, maar niet de lasten,' aldus Hollywood Reporter.

Pandemonium

Gealarmeerd door de aankondiging van Batman v Superman door de Warner/DC Comics-alliantie doet Marvel Studios er vanaf 28 april prompt een schepje bovenop. Dan krijgen we Captain America: Civil War in de bioscoop en dat belooft een pandemonium te worden. Denk: onderlinge onmin tussen kamp Iron Man en kamp Captain America, en radeloze superhelden als Spider-Man die niet meer weten bij welke factie ze zich moeten aansluiten. Bovenal vormt deze film nieuw bewijs voor de tweestrijd tussen DC Comics en Marvel, in feite de grootste battle van allemaal.

Met name in Amerika zijn ze er druk mee. Daar kan de deftige Wall Street Journal zomaar een ruim opgezet verhaal wijden aan het thema. Bloedserieus, zelfs de recentelijk overleden duider aller dingen Umberto Eco wordt aangehaald over de betekenis van Superman. Natuurlijk, het gaat om miljoenen dollars, maar het toont vooral aan hoezeer alles wat ooit cult was nu mainstream is geworden. In filmvaktermen: de juvenalization of the movies - big budget-zomerfilms, speciaal gericht op een jong publiek.

Tekst gaat verder onder video.

Uit die cultkringen is ook de formule van 'versus' geleend. Dat die werkt, dat staat vast. Denk aan de treffende voorbeelden uit het verleden: King Kong versus Godzilla (1962), Japanse sciencefiction. Of: Batman Dracula (1964), die deels zoekgeraakte psychedelische oefening van niemand minder dan Andy Warhol, fragmenten zijn nog te zien op Youtube. Dracula vs. Frankenstein (1971), een stuk beter dan de Filipijnse roofdruk Batman Fights Dracula (1967). En niet te vergeten: Superman vs. Muhammad Ali (1978; Deluxe Edition 2010), een klapper van een stripboek, waarin onze helden het samen opnemen tegen een invasie van aliens.

Andere pulpklassieker in het versusgenre: Freddy vs. Jason (2003), waarin griezel Freddy Krueger (A Nightmare on Elm Street) uit zijn universum stapt om de gemaskerde massamoordenaar Jason Voorhees (Friday 13th) de volgende wereld in te slachten.

De lijst is eindeloos. We kunnen ook nog Alien vs. Predator (2004) noemen, of Navy SEALs vs. Zombies (2015), maar het idee is duidelijk.

Voor Batman is Superman nu de kwaaie pier en moet weg. Maar daarmee moet je oppassen, toonde comicschrijver Mark Millar aan. In drieluik Superman: Red Son (oorspronkelijk gepubliceerd in 2003; hardcover in 2009) laat hij de jonge Superman niet vanaf Krypton in Kansas landen. Nee, hij komt terecht in Oekraïne en schopt het uiteindelijk tot rechterhand van Jozef Stalin. Mannen van staal onder elkaar. Superman versus de westerse wereld. De gevolgen zijn verschrikkelijk (en ook heel geestig). We doen er daarom verstandig aan Superman aan onze kant te houden.

Batman v Superman (**)

Batman v Superman bevat te veel vechtscènes zonder flair, voorzien van mechanische choreografie en potsierlijke oneliners. Ben Afflecks Batman-interpretatie beperkt zich tot zijn kaak, de hele film lang stoïcijns vooruitgeschoven als een mokkend kind. Lees hier de hele recensie.

Comics: DC versus Marvel

Vriendelijke rivalen, worden de twee grootste striphuizen in de VS vaak genoemd. DC Comics begon ooit in 1934 in Manhattan, nu staat het hoofdkantoor in Californië. DC is van Detective Comics, het stripblad waar Batman met succes debuteerde. Andere vaste krachten: Superman, Wonder Woman en Justice League. Concurrent Marvel stamt uit 1939 en staat nog altijd in New York. Tot hun stal behoren: Spider-Man, Iron Man, Captain America, X-Men. DC is van Warner, Marvel van Disney.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden