Sufjan Stevens: een avond vol schoonheid en een stukje lelijkheid

Niemand kan zo zacht en verstaanbaar zingen als Sufjan Stevens. Het geluid is wonderschoon, net als de belichting.

Sufjan Stevens bij het 'Hamburger ihm Mehr'-festival te Hamburg. Beeld EPA

Hoe breng je avond aan avond liedjes op het podium die misschien wel te persoonlijk zijn om te delen met je publiek. De Amerikaanse Sufjan Stevens (40) schreef een heel album, Carrie en Lowell dat handelt over het verlies van zijn moeder. Prachtig en troostrijk voor wie er thuis naar luistert. Maar mogelijk pijnlijk en moeilijk voor de auteur om live in concertvorm te vertolken. Maar er lijkt niks aan de hand, woensdagavond aan het begin van het eerste van twee Carré-concerten. Sufjan Stevens zit achter de piano en wordt begeleid door een vierkoppige band met onder meer zangeres Dawn Landes. Het instrumentale Redford (For Yia Yia en Pappou) klinkt meteen prachtig, als droevige ouverture. Als Stevens dan naar het midden van het podium gaat, een akoestische gitaar omgespt en Death With Dignity inzet houdt het publiek de adem in. 'Spirit of my silence, I can hear you/But I'm afraid to be near you'. De woorden klinken fluisterzacht, maar komen keihard binnen. Het geluid is wonderschoon, net als de belichting. Achter de band worden op een scherm dat oogt als een negendelig glas-in-lood super-8 filmpjes van een vrolijk gezin geprojecteerd.

Beelden die later terugkeren, als de gezinsleden (de familie Stevens?) wat ouder zijn. Sufjan Stevens zet meteen de juiste toon. De liedjes die op de plaat breekbaar zijn als porselein worden allemaal uitgevoerd met iets gewijzigde, veelal vollere arrangementen. Maar Stevens zelf blijft zijn prachtige fluistertoon behouden. Niemand kan zo zacht en verstaanbaar zingen als hij. Met hem vergeleken klinkt de zang van Belle And Sebastians Stuart Murdoch als die van Motörheads Lemmy.

Uitgelatener

De regel 'When I was three, three maybe four/She left us at that video store' in Should Have Known Better klinkt perfect. De begeleiding is klein, maar de bas gaat dieper dan op de plaat. Alle liedjes van Carrie & Lowell worden, in een iets andere volgorde, gespeeld. Langzaam schroeft Sufjans band het volume op, wat eigenlijk jammer is. Er komt wat meer echo op zijn stem, en Dawn Landes gaat nadrukkelijker meezingen.

Hoeft eigenlijk allemaal niet. De sfeer op het podium wordt ook wat uitgelatener al onthoudt Sufjan Stevens zich nog van ieder commentaar. Tot aan de toegift zal hij zich geen moment tot de zaal wenden, er kan zelfs geen welkomstgroet af.

Zo geconcentreerd gaat hij op in zijn spel. Sleutelnummer Fourth Of July heeft zo'n pakkend refreintje dat je bijna geneigd bent de woorden 'We are all gonna die' hard mee te brullen.

Doen we niet. Maar het valt langzaam wel op dat de synthesizers en andere elektronica het klankbeeld steeds meer zijn gaan bepalen. Zeker wanneer Stevens even afstand neemt van zijn nieuwe plaat en twee ronkende elektronisch rocknummer van het album The Age Of Adz (2010) speelt.

Even loskomen uit het verdriet

Een opmaat voor het slotstuk van Carrie & Lowell, dat in die progrock-modus blijft hangen. Blue Bucket Of Gold wordt minuten lang opgerekt tot een amorf stuk symfonische rock dat weinig anders doet dan irriteren.

Sufjan Stevens heeft het blijkbaar nodig om even los te komen uit het verdriet dat hij daarvoor zo knap met ons gedeeld heeft. Voor de toegift heeft hij zijn petje opgezet en horen we hem zelfs even vrolijk babbelen. Er volgen nog een paar wonderschone, weer klein en intens uitgevoerde oudere liedjes. John Wayne Gacy, Jr grijpt vanaf de openingsregel: 'His father was a drinker and his mother cried in bed' weer net zo naar de keel als op de plaat Illinois, tien jaar geleden.

En als de laatste tonen van het iets meer opbeurende Chicago klinken hebben we een avond vol ontroering, schoonheid maar helaas ook een stukje lelijkheid beleefd.

Sufjan Stevens. Koninklijk Theater Carré, Amsterdam. 23 en 24 september.
(Artikel gaat verder onder video.)

Carrie & Lowell

Het begin dit jaar verschenen zevende album van Sufjan Stevens, Carrie & Lowell is een van de mooiste platen van het jaar. Niet alleen omdat de elf liedjes erop zo wonderschoon klinken. Namelijk, klein, intens en troostrijk. Maar ook omdat Stevens zijn gevoelens zo open met zijn luisteraar deelt zoals dat maar zelden gebeurt.

De plaat gaat over de dood van zijn moeder aan kanker, drie jaar geleden. Zijn moeder die hem verliet toen hij, zoals hij bezingt, 'drie, misschien vier jaar' oud was. Zittend aan haar ziekenhuisbed probeert hij zijn gevoelens voor deze getormenteerde, aan bipolaire stoornissen en alcoholisme lijdende vrouw te ordenen. Stevens groeit op bij zijn vader, wat hem zwaar valt maar heeft tot op de dag van vandaag wel contact met de Lowell uit de albumtitel, met wie zijn moeder korte tijd getrouwd was. Deze Lowell bestiert de online merchandise-handel van Sufjan Stevens.

Aanvankelijk zou Carrie & Lowell Oregon heten. Daarmee zou Stevens toch weer terugkomen op een eerdere belofte elke staat va de Verenigde Staten een eigen album te geven. Michigan (2003) en Illionois (2005) had hij al behandeld, maar daar bleef het bij. Ook Oregon kwam er niet. Het maakt Carrie & Lowell er niet minder mooi door.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden