Oog voor detail Krullen

Stukjes bloemen, maskerachtige vormen, blaadjes en veel krullen kruipen als tentakels over ze heen

Beeld Courtesy Templon, Paris & Brussels, Kehinde Wiley

Je ziet het pas goed van dichtbij. Wieteke van Zeil over opmerkelijke en veelbetekenende bijzaken in de beeldende kunst. Deze week: krullen.

Soms wordt dat wat er voor je neus gebeurt overgenomen door je fantasie. Je praat met iemand en een gedachte overwoekert het gesprek. Of je kijkt naar iets en de omgeving trekt onbewust je aandacht. Die warrige, rommelige realiteit van onze waarneming – dingen zijn zelden eenduidig – zag ik even verbeeld in de schilderijen van Kehinde Wiley. En vooral in deze krullen, die als goedaardige triffids de geportretteerde lijken in te pakken.

Wiley, die een aantal jaar geleden Barack Obama portretteerde, wordt geroemd om zijn realisme: zijn portretten zijn zo glad en strak dat ze soms net een foto lijken. Maar het is de krioelende achtergrond, een magnifiek soort surrealisme dat zijn werk zo herkenbaar maakt. Want die achtergrond dringt zich op, in kleine porties, als de vlekken die je ziet aan de binnenkant van je oogleden wanneer je je ogen sluit. Dat dacht ik afgelopen zomer, toen ik in Parijs naar zijn nieuwe werk keek. Zijn werk is super-Instagrambaar, vanwege die kleuren. Maar kunst kan compleet anders aanvoelen als je ervoor staat – formaat, materiaal, je mist gewoon een hoop als je naar een plaatje kijkt - en dat gebeurde ook in Parijs: de grootte alleen al maakte indruk.

Wat me op plaatjes nooit echt was opgevallen, was nu steeds aanwezig: die kleuren en vormen rond zijn figuren, de details ervan, en hoe ze langzaam bezit van de mensen lijken te nemen. Stukjes bloemen, maskerachtige vormen, blaadjes en veel krullen kruipen als tentakels over ze heen. Weg fotorealisme, dit is soms bijna een droom, je bent de controle kwijt over wat je ziet.  Wiley voert dit tot in de puntjes door, kijk maar hier: het licht dat op de voet valt, is groen. Dat groen komt van die krullen uit de achtergrond. Ook de stof waarop de voet rust is roze en groen belicht door de kleuren van de ornamenten. Hij laat het natuurlijke en het artificiële in elkaar overlopen, een overname van de marge en de verbeelding.

Kehinde Wileys nieuwste project, een twintigtal grote schilderijen die hij dit jaar in Tahiti heeft gemaakt, is een losse verwijzing naar Gauguin, even krachtig in kleur en liefdevol in aandacht voor vorm, maar ook een reactie op Gauguins exotisme en seksualisering van de buitenstaander. Wileys onderzoek naar de bewoners van het eiland verliep anders. Hij kwam in aanraking met een aantal transgenders en het fenomeen ‘mahu’, een eeuwenoude traditie in Polynesië waarbij één man per familie aangewezen werd om de vrouwelijke taken te vervullen. Daardoor lopen schijnbaar vaste patronen en kenmerken van de seksen in elkaar over. De mahu vormden een zeer gerespecteerd derde gender in de samenleving, tot ze verboden werden door christelijke missionarissen. Mahu zijn niet altijd transseksueel, maar de geportretteerden van Wiley wel. Ze zijn soms gedoemd tot een leven aan de randen van de samenleving of in de prostitutie. De film die Wiley maakte bij de schilderijen is aangrijpend, en hoop ik gauw in een museum terug te zien. Bij de schilderijen – die allemaal tijdens de galerietentoonstelling verkocht zijn – gebeurde iets interessants. Aanvankelijk liet Wiley de mahu poseren als de modellen in Gauguins schilderijen. Dat voelde stroef, werkte niet, en uiteindelijk zijn ze, met hun geweldige tooien, juwelen en kostuums, in zelfgekozen poses door Wiley verbeeld. Zoals Kea Loha Mahuta hier. Uit de marge, naar het middelpunt van de mondiale hedendaagse beeldcultuur.

Portret van Kea Loha Mahuta,II, 2019. Olie op linnen. 162,5 x 213,5 cm. Beeld Courtesy Templon, Paris & Brussels, Kehinde Wiley
Portret van Geysha Kaua, 2019. Beeld Courtesy Templon, Paris & Brussels, Kehinde Wiley
The Call, 2019. Beeld Courtesy Templon, Paris & Brussels, Kehinde Wiley
Portret van Shelby Hunter, 2019. Beeld Courtesy Templon, Paris & Brussels, Kehinde Wiley
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden