Stuk toont dubbelleven Marokkaanse dochters

Jij bent geen meisje meer, zegt de Marokkaanse moeder als het tot haar doordringt dat haar dochter is ontmaagd door een niet-Marokkaanse man....

Maar het is een goede man, probeert de dochter haar keuze te verdedigen. Ze zoekt wanhopig haar moeders ogen, maar die wendt haar gezicht beschaamd af. Dan trekt de moeder toch heel even haar dochters hand naar zich toe. De woorden die volgen spreken dat intieme gebaar echter tegen: 'Ik wil je nooit meer zien.'

De voorstelling 5 Op je Ogen, waarin actrices Jamila El Maroudi, Amina Meliani, Latifa Saghir en Myriam Sahraoui thema's als liefde, eer en maagdelijkheid aan de orde stellen, deed vrijdagavond nogal wat stof opwaaien in het Amsterdamse Tropeninstituut Theater. 'Een topstuk, erg herkenbaar', zegt de Marokkaanse Nabila (20) na afloop. Maar de 21-jarige Karim concludeert bitter: 'Die vrouwen hebben geen enkel respect voor hun ouders of voor de eerste generatie Marokkanen.'

De Marokkaanse actrices, die met het stuk het begin inluidden van de serie debatten en voorstellingen Vlinders in je Buik over jonge moslims en de liefde, zijn na twee jaar spelen gewend bejubeld en uitgefloten te worden. Het stuk had onder meer tot gevolg dat een vrouw na afloop zei: 'Het is niet eerlijk wat ik mijn dochter aandoe. Dat zie ik nu in.'

Maar de actrices maakten ook mee dat toeschouwers (vaak Marokkaanse mannen) de zaal uit liepen. Zij stoorden zich aan 'schunnig taalgebruik' als kehba (hoer) en aan de autonome 'westerse' keuzes die de Marokkaanse vrouwen maken.

'Maar we hebben onszelf niet gecensureerd. No way', zegt actrice Jamila in een discussie tussen het publiek en de toneelspeelsters na afloop. Een aantal toeschouwers heeft er moeite mee om het theater van de werkelijkheid te scheiden, en valt de actrices persoonlijk aan. 'Het valt me op: jullie zijn niet trots op jullie afkomst', zegt een man. Een meisje: 'Jullie zijn zo egoïstisch, denken niet aan wat jullie ouders vinden.'

Niemand is fout: noch de moeder, noch de dochter, werpen de actrices tegen. 'We wilden niet de stereotiepe ellendige allochtoon laten zien, maar krachtig een mogelijke waarheid uitbeelden', zegt Latifa. De voorstelling kwam improviserend, onder regie van Adelheid Roosen, tot stand. 'We putten wel uit eigen ervaringen. Sommige uitspraken komen rechtstreeks van mijn moeder', zegt Amina. 'Zij zou ook het liefst zien dat ik met een islamitische man trouw en maagd zou zijn.' Maar daarom is de voorstelling nog niet moraliserend bedoeld, aldus de actrices.

Sohaila (19) vindt vooral de kloof tussen de Nederlandse en Marokkaanse cultuur overtuigend naar voren gebracht, zegt ze tijdens de pauze. Zelf heeft ze het gevoel een dubbelleven te leiden. 'Thuis speel ik de brave dochter en houd ik mijn mond. De rol buitenshuis bevalt me beter. Op school kan ik zeggen wat ík vind.'

Karims akelige vermoedens zijn deze avond nogmaals bevestigd: Marokkaanse meisjes hechten geen waarde meer aan religie. 'Zij ontketenen op hun manier een soort nieuwe Franse Revolutie, want ze willen hun levensstijl en de islam van elkaar gescheiden houden. Maar dat kan niet, daarvoor moeten wij hen behoeden.'

Jamal (18) valt hem bij. Hij durft te zweren dat hij nooit een Marokkaans meisje zou ontmaagden. Een Nederlands of Surinaams meisje ontmaagden is daarentegen niet erg, vindt hij. 'Die meisjes weten waaraan ze beginnen. Zij krijgen seksuele voorlichting en condooms cadeau van hun ouders. Zolang wij het undercover doen, is er geen probleem.'

Jongens kunnen de islam als dekmantel gebruiken, zegt zijn vriend Kamal (naar eigen zeggen nog maagd) schamper. 'Wij kunnen doen wat we willen, want niemand kan controleren of we nog maagd zijn. Ik kan een Nederlands meisje mee naar huis nemen en zeggen dat we samen huiswerk moeten maken. Maar een meisje kan om dezelfde reden geen Nederlandse jongen meenemen. Een Marokkaans meisje is, nee, móet heilig zijn. Terwijl sommige meisjes best wel te vertrouwen zijn.'

Bovendien hebben meisjes hun eigen beproefde methodes om te verhullen dat ze al seks hebben gehad, zoals bijvoorbeeld een maagdenvlies-reconstructie. 'En in Marokko laten meisjes zich nogal eens van achteren pakken', zegt de actrice Latifa.

Zij noemt het 'onzin' dat Marokkaanse jongens vanuit islamitisch fatsoen geen seks willen met Marokkaanse meisjes. 'De meeste jongens halen uiteindelijk toch een bruid uit Marokko. Want als een meisje hier bekend staat als een discoganger, is dat al een reden om niet met haar te trouwen.'

Daarnaast kiezen steeds vaker Marokkaanse meisjes voor een niet-Marokkaanse partner, zegt Latifa. 'Zij kijken verder. Ze kunnen niet eeuwig wachten op de emancipatie van de andere sekse.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden