ReportageKoninklijke Academie van Beeldende Kunsten

Studenten KABK uiten ongenoegen aangaande seksisme op de kunstacademie

Studenten voeren actie op de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag.

De Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten (KABK) in Den Haag heeft vorige week twee docenten geschorst na beschuldigingen van grensoverschrijdend gedrag. Maar daarmee is de ontevredenheid onder studenten en docenten nog niet verdampt.

‘Protect your students, re-evaluate your staff’, staat op de poster op het gebouw van de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten (KABK) in Den Haag. ‘Guilty until proven innocent’, bijt een andere poster passanten toe, die onderweg zijn naar de schoolkantine.

Het zijn leuzen waar je als bezoeker van de opleiding niet omheen kunt. De recente schorsing van twee docenten wegens grensoverschrijdend gedrag heeft in de hechte schoolgemeenschap voor beroering gezorgd. Wat begon als anoniem gemor op sociale media, is nu overgewaaid naar de academie zelf. Door het hele gebouw hebben kunststudenten posters opgehangen om hun ongenoegen te uiten.

Volgens een 22-jarige student uit Zuid-Afrika is het een wanhoopskreet. Zelf hing ze de poster ‘This is not gezellig. There is no place in KABK for sexual harassment and abuse of power’ op. ‘De directie hoeft berichten op sociale media niet serieus te nemen, maar posters in het gebouw kun je niet negeren.’

De Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag.Beeld Freek van den Bergh

Vaderfiguur

Aanleiding voor de commotie is een publicatie van NRC Handelsblad eind oktober, waarin een kunstenaar en oud-student werd beschuldigd van (seksueel) geweld. Datzelfde weekend werd een Instagram-account opgericht, waar anoniem verhalen worden gedeeld over seksistisch gedrag binnen de Nederlandse kunstwereld.

Verschillende keren is de naam genoemd van twee KABK-medewerkers. Zo zou een afdelingscoördinator - die door studenten donderdagmiddag als vaderfiguur wordt omgeschreven - regelmatig de scheidslijn tussen studie en privé hebben overschreden. Hij zou feestjes bij studenten thuis hebben bezocht, hebben geflirt met studenten en af en toe coke hebben gesnoven. Een docent beeldhouwen zou zich in lessen aanhoudend seksistisch uitlaten. Het zijn verhalen die door leerlingen ter plekke worden bevestigd.

De kunstacademie nam de aantijgingen aanvankelijk niet serieus. Zo organiseerde de directie op de maandag na het weekend een Zoom-meeting, waar leerlingen ervaringen konden delen. Tot afgrijzen van de aanwezigen was daar ook de in opspraak geraakte afdelingscoördinator bij aanwezig. Studenten kaartten aan dat ze zich niet veilig voelden, maar de coördinator bleef bij het gesprek. Een inschattingsfout, erkent de directie later tegenover de Volkskrant.

Nadat meerdere media dinsdag over de aantijgingen hadden bericht, kwam de kunstacademie in beweging. De directie kondigde woensdag aan de docenten voor twee weken te schorsen. Er zou op die manier ‘rust en ruimte’ ontstaan om extern onderzoek uit te voeren.

De Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag.Beeld Freek van den Bergh

‘Guilty until proven innocent’

Maar de rust is op de Haagse kunstacademie donderdagmiddag nog niet teruggekeerd. Op de ‘Fine art floor’, een ruim opgezet atelier, zitten twintig eerstejaarsstudenten. Sinds 11 uur ’s ochtends construeren ze ijverig een gezicht van ijzerdraad. De docent loopt rond en deelt instructies uit. Wanneer een viertal tweedejaars studenten het atelier binnenkomt, legt ze de les stil.

De schorsing van de twee docenten is al dagenlang het gesprek van de dag. Nieuwe ontwikkelingen worden via sociale media gretig gedeeld. Het viertal is in het atelier om de eerstejaars gerust te stellen. Even later sluit ook een lid van de medezeggenschapsraad zich aan bij het gesprek. De aanwezigen schamperen openlijk over directeur Marieke Schoenmakers, die een ‘robot’ wordt genoemd. Haar defensieve en gesloten houding is bij de studenten in het verkeerde keelgat geschoten. Ze zijn bang dat de directie hun zorgen niet serieus neemt, maar vooral bezig zijn met het voorkomen van reputatieschade.

Bijvoorbeeld in respons op de NRC-publicatie over de oud-student, die tussen 2008 en 2012 op de KABK zat en de school daarna nog regelmatig frequenteerde. Volgens de directeur zou de instelling geen aanwijzingen hebben gehad van ‘grensoverschrijdend seksueel gedrag binnen de school’. Leerlingen verklaren echter dat het alom bekend was dat het beter was om uit de buurt van deze oud-leerling te blijven, omdat hij zou zijn handen niet thuis kon houden.

Ook over de afdelingscoördinator en docent beeldhouwen zouden bij de schoolleiding al vaker klachten zijn ingediend, waar geen gevolg aan werd gegeven. In de kantine klinken nu ook meer verhalen. Zo vertelt een leerling over de seksistische opmerkingen van twee workshopbegeleiders. Een andere student vertelt over een theaterdocent die weleens een hand op de billen van een leerling legt.

‘Op een kunstacademie hangt een vrije sfeer’, zegt de student. ‘Je kunt al snel denken: dat hoort erbij. Maar dat is natuurlijk niet zo. Zo'n aanraking is niet zo erg als misbruikt worden, maar het gaat in zo'n kleine handeling al mis.’ 

Directeur Schoenmakers erkent desgevraagd dat het vertrouwen in het verleden is geschaad. ‘Voor de KABK is het bieden van een veilig leer- en studieklimaat topprioriteit. Uit de vele gesprekken die directie, medewerkers en studenten deze week met elkaar hebben gevoerd, blijkt dat er zeker ruimte is voor verbetering en een grote wens daar samen aan te werken. We hebben afgelopen week direct een onafhankelijk bureau opdracht gegeven onderzoek te verrichten naar de sociale veiligheid binnen de kunstacademie. Dat gaat ook over de interne cultuur rondom veiligheid.’

Studenten voeren actie op de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag.

Facebook-groep

De verzamelde studenten in het atelier lijken het onderzoek niet te willen afwachten. De docent spoort hen aan zich te verenigen. ‘Met tweehonderd man sta je veel sterker.’  Er wordt koortsachtig nagedacht, maar het gesprek van ruim een uur leidt niet tot een heldere strategie.  Gaan de studenten een Facebook-groep oprichten of blijven ze communiceren via Microsoft Teams? Moet er een verklaring worden geschreven namens de leerlingen? En wat moet daar eigenlijk in staan? Wanneer een leerling oppert om een verklaring op te hangen in de school, werpt haar buurman tegen dat de schoolleiding die vast weer weg zal halen. Het zijn tekenen dat het wantrouwen jegens de directie nog steeds aanwezig is.

Ook in andere klaslokalen wordt de schorsing een plek gegeven. Verschillende docenten gebruiken de lestijd om hun eigen nare ervaringen met de twee geschorste collega’s te delen. Zoals de docent die al meer dan vijftien jaar verbonden is aan de school. ‘Ik heb in het verleden meerdere klachten ingediend over een collega’, vertelt hij. ‘Die maakt grappen over Marokkanen uit de Schilderswijk, ook in het bijzijn van leerlingen. Maar dat soort klachten werden afgedaan met: ‘Zo zit hij nu eenmaal in elkaar.’’ Die laconieke houding, plus de onzekere arbeidsrelatie -niet alle docenten hebben een vast contract - zouden volgens de docent de ingrediënten vormen van een zwijgcultuur. De zwijgcultuur waar studenten nu tegen in actie zijn gekomen.

Het Instagram-account @calloutdutchartinstitutions (9 duizend volgers) verzamelde in een week tijd meer dan zeventig verhalen van racistisch en seksistisch gedrag binnen de Nederlandse kunstwereld. Nu stoppen de initiatiefnemers daarmee. In een verklaring schrijven ze dat het account slechts een middel was om misstanden bloot te leggen. Ze roepen kunstinstellingen op hun klachtenprocedure te herzien. ‘We are not equipped to deal with this content.’ Wie alsnog een verhaal kwijt wil, wordt doorverwezen naar het meldpunt Mores. Dat biedt professionele hulp en advies bij ongewenste omgangsvormen in de kunst- en cultuursector.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden