De Nederlandse popcultuur in 100 voorwerpenHet Koningin Beatrixtegeltje

Strijd om de publiciteit: het Koningin Beatrixtegeltje uit 1980 vs. ‘Geen woning, geen kroning’

Omdat ook de naoorlogse Nederlandse popcultuur een geschiedschrijving verdient: 100 voorwerpen uitgekozen, belicht en verklaard. Een lijst die lekker langzaam groeit. Aflevering 92: het Koningin Beatrixtegeltje van 30 april 1980.

Beeld Annabel Miedema

Op 30 april 1979 was het koud voor de tijd van het jaar; de temperatuur daalde tot 9 graden. En dat kwam slecht uit, want het was de dag van het koninklijk defilé, dat sinds 1949 op de verjaardag van koningin Juliana werd gehouden. Voor jongere lezers: mensen uit het hele land trokken langs het bordes van paleis Soestdijk, de woning van koningin Juliana en prins Bernhard, waar ook de rest van de familie, inclusief kleinkinderen, zich had verzameld. In de loop van het defilé raakten de trappen naar het bordes gevuld met (veelal zelfgemaakte) presentjes. Op beelden van het defilé is te zien dat iedereen zijn winterjas (bont voor Juliana) weer tevoorschijn had gehaald. Het defilé was altijd live op televisie met commentaar van Dick Passchier, specialist bloemencorso’s en grote spelshows, en een man met een warm hart voor oude ambachten.

Maar die dag werd gedenkwaardig om een andere reden: het was het laatste echte defilé. Negen maanden later, op 31 januari 1980, de verjaardag van Beatrix, kondigde koningin Juliana haar abdicatie aan met breekbare woorden: ‘Bij iedereen die oud wordt, doet vroeger of later het nuchtere feit zich voor dat de krachten gaan afnemen en dat zo iemand zijn taak niet meer kan volbrengen als voorheen.’ 30 april 1980 zou de dag worden van de troonswisseling. (Voetnoot: na het ‘laatste defilé’ vindt er een maand na de kroning nog een afscheidsdefilé in Soestdijk plaats, nu met koningin Beatrix en prinses Juliana.) 

De koninklijke souvenirindustrie had drie maanden om productie te draaien voor de feestelijke dag. De kraakbeweging had drie maanden om een strategie te bedenken om op die feestdag de woningnood op de agenda te zetten en, in striktere zin, die dag eens goed te verknallen.

Met ‘Geen woning, geen kroning’, een van de betere slagzinnen uit de jaren tachtig, nam de kraakbeweging al snel een flinke publicitaire voorsprong. Op een poster die overal in de hoofdstad opdook stond de strijdkreet in witte letters op een dreigend rode achtergrond, samen met een lachende kroonprinses Beatrix en een aantal slooppanden.

De fabriek de Koninklijke Sphinx (opgericht in 1834) stelde daar een herdenkingstegel tegenover. Centraal staat een profielfoto van Beatrix, zoals we haar van postzegels en munten kennen, met boven haar hoofd een zwevende oranje kroon, die het moment vlak voor de inhuldiging symboliseert. Links en rechts respectievelijk het Rijkswapen (met de Nederlandse Leeuw) en het familiewapen van de Oranjes (met naast de leeuwen ook de koninklijke jachthoorns). Daaronder staat ‘Beatrix, koningin der Nederlanden’. En een bijzonder ongelukkig gespatieerde datumregel (30-4 – hele tijd niets – 1980), waardoor je het gevoel krijgt dat het een haastklus van de ontwerper was.

Je kunt rustig zeggen dat je de Nederlandse geschiedenis kunt opdelen in voor en na de 30ste april 1980, een dag die vooral door de intense krakersrellen (die bekend zouden komen te staan als de slag om de Blauwbrug) zou voortleven. 

De nieuwe koningin Beatrix zou het anders doen. Koninginnedag bleef op 30 april, weertechnisch beter dan haar eigen verjaardag, maar voortaan kwam de koningin naar haar volk toe, in plaats van andersom. Op 30 april 1981 vond het eerste feest nieuwe stijl plaats met koninklijk bezoek aan Veere en Breda. De angst voor ontsporingen zat er nog goed in en er werd een aantal demonstranten ‘preventief’ opgepakt en gedurende het bezoek vastgehouden. Er werden posters verspreid met de tekst: ‘Breda Oranjestad, is Oranje zat. Tegen M.E., Marechaussee, Overheidsterreur, Woningnood, Kernenergie en Bezuinigingen’. De ondertitel gaf al aan dat de kraakbeweging aan het uitwaaieren was en tegelijk wat focus miste.

Beeld Annabel Miedema

Het defilé komt nooit meer terug, Beatrix is weer prinses, de kraakbeweging is niet meer wat die ooit was en de Koninklijke Sphinx, dat aan de wieg stond van de Nederlandse industriële revolutie, trots van Limburg, werd in 2009 opgeheven. De gedenktegeltjes zijn tegenwoordig voor een paar cent op Marktplaats te koop.

Koningin Beatrixtegel

Jaar: 1980

Producent: Koninklijke Sphinx

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden