Strakker dan Bjørks eerste thriller, maar niet vernieuwend

Scandinavische misdaadroman

Minder dan een jaar geleden schreef ik over Samuel Bjørks eerste thriller, Ik reis alleen (meer dan 60.000 exemplaren verkocht, roept het omslag de lezer toe). Destijds was de conclusie: ondanks de kinderziektes verrekte spannend. Tijd om te controleren of Bjørk het gerammel her en der intussen heeft weten te verhelpen.


Op het eerste oog is er weinig veranderd: als er geen titel op het omslag van De doodsvogel stond, zou je zweren dat je weer met Bjørks succesvolle debuut op schoot zit. Is niet zo: De doodsvogel begint waar Ik reis alleen ophield. Holger Munch is nog altijd het prototype midlife-speurder, met alle ongemakken en afleidingen van dien en de briljante speurder Mia Krüger maakt ook nu weer geen deel uit van Holgers team. Haar treffen we later pas. Ze staat op het punt iets heel ergs te doen als Munch voor de deur staat met een verse moordzaak, waardoor ze haar problemen weer voor even kan vergeten. Je zou kunnen zeggen: never change a winning uitgangspunt, maar Bjørk had de overeenkomsten een beetje kunnen verhullen. Dit riekt naar gebrek aan inspiratie.


De zaak dan. Weer is er het lijk van een jong meisje, weer achtergelaten op een afgelegen plek in een bos en weer is er sprake van een gruwelijk ritueel: ditmaal ligt ze in een soort pentagram, overdekt met vogelveren. Zeker als blijkt dat het meisje in de maanden voorafgaand aan haar dood in gruwelijke internetfilmpjes figureerde, is duidelijk: Munch en Krüger kunnen weer op zoek naar een krankjorume moordenaar. Het meisje blijkt afkomstig van een kwekerij waar moeilijk opvoedbare jongeren worden geresocialiseerd.


Traditiegetrouw wordt het onderzoek belemmerd door privé-ongemakken: Holger komt maar niet over zijn scheiding heen, Mia zet het op een eenzaam zuipen en met de verkering van rechercheur Curry gaat het ook niet van een leien dakje. In het universum van de scandinoir moet de eerste inspecteur met een stabiel huwelijk nog geboren worden.


Een vooruitgang in vergelijking met Ik reis alleen is de doelgerichtheid waarmee Bjørk in De doodsvogel z'n intrige opbouwt. Het aantal doodlopende lijntjes blijft ditmaal beperkt, evenals de in het vorige boek nog storende aanwezigheid van journalisten die als aasgieren rond het onderzoek cirkelen. Af en toe is het wel erg doelmatig, je krijgt onwillekeurig het gevoel dat je het verslag van een eindeloos spelletje Cluedo zit te lezen. ''Dus, wat nu?' vroeg Munch. Als het niet een van die twee is?'' Waarna in enkele regels alle verdachten de revue passeren.


En dan doet Bjørk iets gewaagds: hij voert de moordenaar ten tonele. Op een manier die doet denken aan de wijze waarop Henning Mankell in De vijfde vrouw zijn dader met zekere hand het verhaal binnenloodste, verlegt Bjørk het perspectief naar de killer. Hij ziet daarbij een belangrijk ding over het hoofd: wie een personage met een verknipte geest introduceert, dient zo'n figuur wel een geloofwaardige geschiedenis te geven. En zelfs als die geschiedenis langzaam maar zeker wordt onthuld - op die typische, kinderlijke toon die veel schrijvers voor hun psychopaten reserveren - blijft het niet eenvoudig te begrijpen waarom iemand doet wat-ie doet. Er is meer verklaring voor nodig dan een traumatische jeugd, het moet niet beredeneerd worden maar invoelbaar gemaakt, en daaraan schort het. Gekte blijft glad ijs.


Bjørk kan nog steeds schrijven, De doodsvogel zit ontegenzeggelijk strakker in elkaar dan Ik reis alleen en het slot is ook nu weer spannend genoeg om in een ruk uitlezen noodzakelijk te maken. Toch maakt Bjørk de verwachtingen niet helemaal waar: daarvoor heeft hij zich te weinig vernieuwd. In de laatste regels lijkt hij een aanloopje te nemen voor een derde deel met Munch en Krüger, wanneer een mysterieuze vrouw in een rood jack verschijnt. Die moet in het volgende boek dan maar voor de verrassing gaan zorgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.