Strakke planologie wurgt de stad

Frank Havermans..

AMSTERDAM Het zijn abstracte pentekeningen die tegen de wand staan van het tijdelijke atelier van kunstenaar/ontwerper Frank Havermans (1967) hoog boven de Zuidas. Maar geplaatst naast het weidse panorama op de contouren van dit Amsterdamse zakendistrict is de associatie met de hoekige hoogbouw en de langgerekte snelweg onvermijdelijk. Zelfs de geometrische installatie van houten latjes aan het atelierplafond doet denken aan dit metropolitische stadsdeel. Zelf noemt Havermans dit werk ‘een abstracte afbeelding van imaginaire stad’.

De komende maanden zal Havermans op deze wijze ‘een denkmodel’ maken van de Zuidas op uitnodiging van de Virtuele Zuidas, de instelling die verantwoordelijk is voor de kunst in de openbare ruimte aldaar. Als artist in residence wil hij ‘wat hoognodige fantasie en verbeelding’ aan dit stedenbouwkundige project toevoegen. ‘De Zuidas wordt tot in het kleinste detail gepland: daar en daar gebouwen, daar een weg en daar de grens van het gebied’, zegt hij, terwijl hij vanaf vijftien meter hoogte met zijn hand het gebied denkbeeldig doorsnijdt. ‘Maar ik ben ervan overtuigd dat steden moeten ontstaan zonder een vastomlijnd plan. Kijk naar IJburg, een nieuwe woonwijk op een speciaal aangelegd eiland. Dat roept toch fantastische visoenen op. Maar dan bouwen ze het helemaal vol kolossale eenvormige huizenblokken. Vre-se-lijk.’

Een organisch uitdijende Zuidas verbeeldt hij met tekeningen van de officiële plattegrond van het gebied waaruit talloze lijnen, puntjes en andere geometrische vormen uitwaaieren. Deze tekening trekt hij vervolgens bijna letterlijk uit elkaar tot houten maquettes. ‘Het zou echt geweldig zijn als de stedenbouwkundigen en architecten straks naar mijn installaties kijken en dan denken: ‘Inderdaad, waarom zou de Zuidas er niet zo kunnen uitzien?’ Maar ja, die vrijheid hebben ze niet.’

Dat gebrek aan vrijheid miste Havermans zelf ook tijdens zijn opleiding tot interieurarchitect aan de Academie St. Joost in Breda. Daarom balanceert hij nu tussen het vrije kunstenaarschap en het ontwerpen in opdracht. Het vrije werk bestaat veelal uit houten installaties, zoals de constructie die nu als een reusachtige spin aan de gevel van de voormalige Philipsfabriek op het Strijp-terrein in Eindhoven hangt. ‘Ik doe onderzoek naar de omgeving, ik maak de maquette, bouw het uiteindelijke kunstwerk en zorg dat de begroting klopt. Dat kan alleen als ik vrij werk kan maken. Ik maak ook geen bouwtekeningen maar alleen een schaalmodel.’

Een overzicht van zijn maquettes is nu te zien op Tangible Traces. Deze tentoonstelling met werk van onder anderen Havermans, architectenbureau Onix en productontwerper Hella Jongerius reist sinds de doop tijdens de architectuurbiënnale van São Paulo in 2007 over de wereld en eindigt nu in het Museum voor Moderne Kunst in Arnhem. Op steenworpafstand van het museum worden kleinere houten installaties geëxposeerd in galerie De Kluis.

Net zo makkelijk ontwerpt Havermans functionele bouwwerken als de receptie van popzaal Effenaar in Eindhoven, of het interieur van een reclamebureau in Den Bosch. Ook bouwde hij een boomhut in de tuin van een klein hotel op het Zeeuwse platteland; de hut wordt verhuurd als kamer. ‘Soms is het juist fijn om te moeten werken binnen een afgekaderde ruimte. Mijn werk gaat altijd een interactie aan met de omgeving. De vorm van de boomhut is bijvoorbeeld geïnspireerd op de krom gewaaide struiken in de Zeeuwse duinen.’

In januari verschijnt het boek Frank Havermans, Architectonische constructies (Uitgeverij 010) over zijn volledige oeuvre. Maar of hij nu een ruimtelijk kunstobject ontwerpt, of een functionele ingreep doet in een gebouw of landschap, zijn doel is steeds hetzelfde. ‘Ik wil mensen bewuster maken van architectuur. Dat ze opeens anders kijken naar een gebouw dat ze dagelijks zien.’

Daarom bouwt hij ingenieuze objecten van gebruikte houten bouwplaten met onverwachte constructies. ‘Het moet niet te bedacht en gelikt ogen. Mensen moeten de ruimte krijgen om zich het werk toe te eigenen’, zegt hij, terwijl zijn blik afdwaalt naar de Zuidas beneden. ‘Als alles in regels is vastgelegd, wordt het resultaat kil en voorspelbaar.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden