INTERVIEW

Straatbeeld

Afdrukken en dan achteraf kijken wat je hebt. De straatfotografie van Mark Cohen, nu in Rotterdam, legt het toeval vast.
Door Merel Bem

Knee, (1973). Mark Cohen: 'Kijk hoe geweldig vooral dat béén is, dat ene been...' Beeld Mark Cohen

Het gesprek is al bijna voorbij als Mark Cohen nog even wil vertellen hoe de foto Knee tot stand kwam. De 71-jarige Amerikaanse straatfotograaf leidt voor de tweede keer vanmorgen een bezoeker rond over zijn overzichtstentoonstelling in het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam en hij snakt naar een glas water. Maar bij het zien van die geliefde zwart-witfoto, gemaakt in de zomer van 1973, leeft hij op. Hij legt zijn hand op de arm van de interviewer en begint: 'Het was die dag bloedheet in ­Wilkes-Barre en ik zat thuis...'.

Mark Cohen. Die naam klinkt niet zo bekend als Joel Meyerowitz of Garry Winogrand, mastodonten van de Amerikaanse straatfotografie, niet weg te denken uit de fotografiegeschiedenis. Toch bouwde autodidact Cohen ('Ik deed het allemaal zelf, daarom heeft het zo lang geduurd') een mooi samenhangend oeuvre op, met verrassend spannende foto's in zwart-wit en kleur en met een vleugje surrealisme.
Rond zijn 20ste reisde hij naar Spanje, volledig in de ban van het werk van Henri Cartier-Bresson en van de stilistische toevalligheden die de beroemde Franse fotograaf zomaar op straat tegenkwam. Vormen die zichzelf herhaalden, vliedende ogenblikken die voor eeuwig waren vastgelegd. 'Cartier-Bresson leerde me dat dit een taal was, die momenten op straat, die gelukkige samenkomst van de dingen. En ik dacht: dat kan ik ook.'

Cohen vestigde zich in zijn geboorteplaats Wilkes-Barre, Pennsylvania. Deze middelgrote, industriële stad met een mengeling van rijke wijken en grauwe buurten met veel straatleven was ruim dertig jaar lang zijn jachtgebied. Letterlijk. Hij ontwikkelde een manier van fotograferen die je 'hit and run' zou kunnen noemen. Op films uit de jaren zeventig (te vinden op YouTube) is te zien hoe hij over straat loopt en zijn slachtoffers bijna bespringt, Leica en losse flitser in zijn handen. Het gaat hem om details, waarvoor hij heel dichtbij moet komen: een scheef gebit, een gekromde elleboog, de print van een bloes, een paar in elkaar verstrengelde handen. En dat alles tegen de ruige achtergrond van beton, prikkeldraad en vuige bakstenen.

Onweerstaanbaar.

Een warme dag in 1973

Zo kwam dus ook Knee tot stand. Cohen vertelt hoe hij op die warme dag in 1973 zijn camera pakt, in de auto stapt en zonder vooropgezet plan door Wilkes-Barre rijdt. Onderweg ziet hij een moeder met haar dochter van een jaar of 8 over de stoep lopen. Of eigenlijk ziet hij dit: een paar meisjesbenen in witte kniekousen. De fotograaf springt uit de auto.

'Ik dacht: dit is een goeie seksfoto. En het feit dat het meisje nog zo jong was, maakte het allemaal nog... hoe zal ik het zeggen? Verwerpelijker.' Hij rent op het tweetal af. Richt zijn camera van heel dichtbij op de benen van het meisje, kijkt niet eens door de zoeker, flitst, en voordat moeder en dochter doorhebben wat er gebeurt, is hij alweer verdwenen.

Pas toen hij de film ontwikkelde, ontdekte hij de 'magie' van de foto, zegt Cohen en hij wijst. Of zijn gezelschap wel ziet hoe het witte, ingeflitste rechterbeen van het meisje wordt verdubbeld door een donkere schaduw op de muur daarachter. Hoe nog een stuk van haar andere been te zien is. Hoe prachtig de lijnen van de stoep en de bebouwing zijn, en van de lamellen achter het raam. En dat stukje tape daar. 'Maar kijk vooral hoe geweldig dat béén is, dat ene been!'
Cohen hecht waarde aan die formele kwaliteiten van zijn foto's, soms nog meer dan aan wat erop staat. Hij zingt de lof van een paar 'sculpturale' blote vrouwenbenen, de 'grimmige degradatie en de afgepeigerdheid van aluminium'. Hij zoekt er nog steeds naar, nu in Philadelpia. 'Mijn hele leven draait om het maken van dit soort foto's. Het is mijn raison d'être.'

Mark Cohen: Dark Knees. T/m 11/1 in Nederlands Fotomuseum Rotterdam. Catalogus 45 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden