Stories of our Lives

Verboden Keniaanse film normaliseert homoseksualiteit

De Keniaanse film Stories of our Lives vestigt op een genuanceerde manier de aandacht op homoseksualiteit in het overwegend christelijke land. De makers willen laten zien dat homoseksuelen gewone mensen zijn, met gevoelens, verlangens en angsten als ieder ander. Komende dagen draait de in Kenia verboden film op het Movies That Matter-festival in Den Haag.

Beeld uit de film Stories of our Lives Foto .

'Het doel was aanvankelijk om in boekvorm te documenteren hoe het is homoseksueel te zijn in Kenia', zegt regisseur Jim Chuchu (32) van The Nest, het kunstcollectief dat de film produceerde. 'Zo wilden we de wijdverbreide opvattingen tegengaan dat homoseksualiteit een westers importproduct, een soort modetrend of zelfs een overdraagbare ziekte zou zijn.'

Gewapend met taperecorders reisde het collectief stad en land af om verhalen van lesbiennes, homoseksuelen, biseksuelen en transgenders (LHBT'ers) vast te leggen. 'Maar naderhand bleken sommige verhalen zo visueel en gedetailleerd dat we besloten dat een boek ze geen recht zou doen.'

Uiteindelijk maakten ze er een uur lange zwart-witfilm van: Stories of our Lives. In de film worden vijf intieme ervaringen poëtisch nagespeeld door acteurs. Liefde, angst en onzekerheid voeren in de korte verhalen de boventoon. Scenarioschrijfster Njoki Ngumi (30) vertelt dat het collectief de menselijkheid van de hoofdpersonen wilde tonen: 'De film laat zien dat zij dezelfde gevoelens koesteren als 'gewone' Kenianen en dezelfde alledaagse problemen meemaken; dat het doodnormaal is om Keniaans én lesbisch, homoseksueel, biseksueel of transgender te zijn.'

Foto Stories of our Lives

Gayism

In het overwegend christelijke Kenia wordt 'gayism' - zoals tegenstanders het noemen - sterk afgekeurd. Op sodomie staat een jarenlange gevangenisstraf en LHBT'ers worden niet zelden uitgesloten door families, vrienden en gemeenschappen. Vorig jaar opperde een politieke partij zelfs buitenlandse homoseksuelen publiekelijk te stenigen, mits betrapt op seksuele handelingen.

Onderzoek van het Pew Research Center wees in 2007 uit dat 96 procent van de Kenianen homoseksualiteit ziet als 'een levensstijl die de samenleving niet zou moeten accepteren.'

Ngumi zegt dat dat vooral aan onwetendheid ligt: 'Veel mensen denken dat je tot 'gayism' bekeerd kan worden of dat het het gevolg is van hekserij.' Het gaat al mis bij het taalgebruik, vult Chuchu aan: 'Alsof homoseksualiteit een levensstijl is - een invloedrijke opvatting in religieuze kringen. Veel Kenianen bezitten simpelweg niet de kennis er een geïnformeerde mening over te vormen.'

Dat komt volgens de makers onder meer door negatieve stereotyperingen in de media. 'Homoseksuelen zien in Kenia nooit zichzelf of hun verhalen vertolkt door de populaire media. De enige verbeeldingen zijn de stereotype karikaturen van homo's als verwijfde, seksloze modeverslaafden in soaps', zegt George Gachara (28), directeur van The Nest. 'Mede daarom was het voor ons belangrijk te tonen hoe ze werkelijk zijn: mensen zoals ieder ander.' Maar daarbij komen volgens hem politieke overwegingen om de hoek kijken. 'Het beeld van homoseksualiteit is een instrument voor sociale controle dat politici graag behouden. Onze film strookt niet met dat heersende beeld.'

Foto Stories of our Lives

Verbod

Het Keniaanse Film Classification Board verbood de film dan ook, wegens 'obsceniteit, expliciete scènes van seksuele activiteit en het promoten van homoseksualiteit, die tegenstrijdig is met nationale normen en waarden.' Chuchu noemt dat een drogreden: 'Het gaat erom dat homo's te 'normaal' overkomen in de film. Dat is bedreigend voor het negatieve beeld dat politici handig uitkomt. Zij schilderen homoseksualiteit constant af als schadelijk voor Keniaanse waarden, om zo de aandacht af te leiden van maatschappelijke misstanden als corruptie.'

Chuchu noemt het verbod een gewiekste zet: 'Door de film met zo'n verklaring te verbieden, werden we weggezet als pornografen. Niemand zal pornografie namelijk gelijkstellen aan vrijheid van meningsuiting. Daardoor kregen we een stroom woedend commentaar over ons heen waar we ons niet tegen konden verweren, want we konden de film niet laten zien.'

Het verbod keerde zich echter tegen de overheid. Een medewerker van het prestigieuze Toronto International Film Festival kreeg een fragment onder ogen en was dusdanig onder de indruk dat ze de makers uitnodigde de film in Toronto te vertonen. Ngumi: 'Voor een film die uitsluitend bedoeld was voor Kenia, is uitgenodigd worden voor zo'n internationaal festival ongelooflijk vleiend. Dat hadden we nooit verwacht.' Recensenten hemelden de 'verbluffende' film op en een uitnodiging voor het internationale filmfestival in Berlijn volgde, waar hij een prijs voor films over LHBT-onderwerpen won.

'Het Film Classification Board probeerde de film weg te zetten als beschamend', zegt Gachara. 'Maar alle internationale lof heeft die poging teniet gedaan. Veel Kenianen zijn nu van mening dat de overheid niet moet kunnen bepalen wat volwassenen wel en niet mogen kijken. De film heeft daarover een maatschappelijk debat ontketend dat groter is dan we ooit hadden durven hopen.'

Foto Stories of our Lives

Ondanks alle internationale lof blijft het voornaamste doel van de makers de film kunnen vertonen in Kenia, om daar het debat over homoseksualiteit te bevorderen. Gachara: 'De film is momenteel in ballingschap, maar ik weet zeker dat hij uiteindelijk zal terugkeren naar zijn thuisland. Of het nou door een herziening van het verbod is of door hem op internet te publiceren, hij zál thuiskomen.'

Stories of our Lives wordt komende dagen vertoond op het Movies That Matter-festival in Den Haag. Zaterdag 21 maart en zaterdag 28 maart in Theater aan het Spui; zondag 22 maart en dinsdag 25 maart in Filmhuis Den Haag.

Foto Stories of our Lives