Pics Floortje Smit

Stoppen met filmschurken met gezichtsafwijkingen: hoe breng je dat in de praktijk?

Filmschurken herken je zo: aan hun nare littekens. Acteurs met échte littekens hebben genoeg van die gemakzuchtige stereotypen. 

Michael K. Williams als Omar in The Wire. Het litteken in zijn gezicht speelde een grote rol bij zijn doorbraak als acteur. Beeld filmstill the Wire

Het is tien jaar geleden dat er een einde kwam aan The Wire. Steengoede serie, met de onvergetelijke Omar Little. De angstaanjagende, homoseksuele crimineel met het prominente litteken in zijn gezicht. Het was Barack Obama’s lievelingspersonage, vertelde hij destijds. ‘Niet dat hij mijn favoriete persoon is, maar hij is fascinerend.’

Schurken hebben littekens. Het is zo’n cliché dat het amper nog  opvalt. The Joker in The Dark Knight. Freddy Krueger in A Nightmare on Elm Street. Voldemort uit Harry Potter. Darth Vader en Kylo Ren in Star Wars. Bondboeven Blofeld en Le Chiffre. Dr Evil in Austin Powers. De slechterik in The Lion King héét nota bene Scar.

Zo’n litteken is lekker makkelijk voor een visueel medium: na honderd jaar indoctrinatie weet de kijker in een oogopslag wie er niet deugt. Het geeft een slechterik meteen een ‘je ne sais quoi’, met die zichtbare tekenen van een traumatische ervaring die misschien wel de wortel is van al zijn of haar kwaadaardigheid.

Minder leuk is het voor degenen die in werkelijkheid een afwijking in hun gezicht hebben en daarom voortdurend door slechte grappenmakers bijvoorbeeld ‘Freddy’ worden genoemd. Daarom heeft de Britse organisatie Changing Faces een campagne opgezet om littekens en andere afwijkingen in films en televisieseries te ‘destigmatiseren’, #iamnotyourvillain. Met succes, want het Britse Film Instituut kondigde vorige week aan dat het geen films meer subsidieert waarin de slechterik een gezichtsafwijking heeft.

Prima: luie scenaristen en regisseurs moet je ook niet subsidiëren en gemakzuchtig littekens inzetten is een prima graadmeter. Maar zou iemand als Joaquin Phoenix dan geen slechteriken mogen spelen? Of gaan we een dubieus onderscheid maken tussen ethisch verantwoorde en niét verantwoorde littekens?

Wat moeten we met een film als Elephant Man, ook bron van veel pesterijen? En met blockbuster Mortal Engines, waarin de beeldschone heldin een indrukwekkend litteken in haar gezicht heeft –maar dan nep. Actrice Lynn Enright – die een écht litteken heeft – roept in The Guardian immers juist op tot meer levensechte gezichtsafwijkingen bij positieve rolmodellen. ‘Een echt litteken kan mooi, vreemd of amper te zien zijn, afhankelijk van het licht of de invalshoek. Het kan een symbool zijn voor kwetsbaarheid of moed.’ Bovendien, zegt ze, ‘acteurs met littekens weten vaak wat trauma is.’

Voor de acteur die Omar speelde in The Wire, Michael K. Williams, betekende zijn litteken overigens zijn doorbraak. Nadat hij bij een gevecht in een bar in zijn gezicht was gesneden, werd hij vaker gevraagd - eerst als ‘thug’ in rapvideo’s, later in The Wire, waar hij kon laten zien hoe fenomenaal hij is als acteur. Leuk of niet: zolang helden met littekens nog  uitzonderingen zijn, hebben acteurs als hij de slechterik nodig als springplank. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.