'Stille Zuidzee vormt niet het paradijs op aarde'

Het cliché: witte stranden en heupwiegende dames met bloemenslingers. Met zijn jongste dansvoorstelling Paradise wil regisseur Lemi Ponifasio uit Samoa een genuanceerder beeld laten zien....

Van onze medewerkster Mirjam van der Linden

'Ons is altijd van alles voorgeschreven. Hoe we tegen politiek, religie, tegen cultuur moeten aankijken. Maar Paradise is een live verslag van hoe mensen in dít deel van de wereld, de Pacific, de wereld beleven. En het is geen voorstelling wooga wooga-dans geworden.'

Wie wil wegdromen bij het idyllische beeld van lome palmboomstranden, mistige regenwouden en heupwiegende dames met bloemenslingers om de hals, moet dan ook maar gewoon als toerist naar Samoa gaan, twee mini-eilandjes tussen Fiji en Tahiti die sinds 1962 onafhankelijk zijn. Regisseur Lemi Ponifasio, die er vandaan komt en met zijn Nieuw-Zeelandse groep MAU ('revolutie', genoemd naar de onafhankelijkheidsbeweging) acte de présence geeft in het Holland Festival, is er zeer principieel over: zijn missie is 'maatschappelijke betrokkenheid tonen' en dat vergt een andere instelling. Hij kan best even snel de betekenis van bepaalde rituelen en symbolen in Paradise (2003) uitleggen – temidden van eigentijdse muziek en filmbeelden horen we bezwerende zang, zien we dierlijke bewegingen – , maar hij vindt dat eigenlijk maar complete tijdverspilling.

Ponifasio: 'Ik wil een relatie tot stand brengen. Tussen mij en mijn performers, die van cultureel heel verschillende eilanden in de Pacific komen. Maar ook tussen ons en ons publiek. Natuurlijk kost echt begrip tijd. Daarom werk ik al jaren met dezelfde mensen, die ik koos omdat ik ze mocht, en niet omdat ik hun dansjes leuk vond.

'Het optreden in Amsterdam zie ik als het begin van een conversatie. Sta open voor onze manier van leven. Beleving is namelijk de ware kennis. Als ik naar jullie opera's luister, geniet ik van de andere ritmes, de kracht van een andere taal, zonder te weten wat de woorden betekenen. Theater gaat over ergens komen waar je nog niet eerder bent geweest. De schoonheid van de maan is juist dat je haar niet kent.'

Ponifasio verliet zijn geboorte-eiland om in Nieuw-Zeeland politicologie te studeren en kwam er al dansend achter – westers klassiek ballet, westerse moderne dans – dat dit voor hem 'een beter politiek platform' was. 'Is het niet bizar', zegt hij, 'dat ze je in Nieuw-Zeeland proberen te leren dansen als Nijinsky? Alsof we geen eigen cultuur hebben, in een gebied met duizenden talen en expressievormen.'

Samoa is exemplarisch voor de koloniale geschiedenis in de regio. Duitsers, Engelsen, Amerikanen, Nieuw-Zeelanders: allemaal hebben ze er gezeten en diepe sporen nagelaten. Zo is 99,7 procent van de bevolking nog altijd christelijk, met dank aan de missionarissen. Ponifasio: 'We zijn nog steeds van anderen afhankelijk – van Amerika, het Internationaal Monetair Fonds, het toerisme. De kolonisatie is geen verleden, maar inherent aan ons leven van alledag. Op zich is dat niet erg. Maar ik wil wel dat mensen het zich realiseren en een mening vormen. Dat ze weten dat er meer is dan CNN en Las Vegas. Dat de wooga wooga niet van nu is, maar van eeuwen geleden. Dat we niet het paradijs op aarde zijn, zoals het toerisme ons doet geloven, maar dat onze stamhoofden, onze koningen en koninginnen, nog steeds de toiletten schoonmaken.'

Het intrigerende aan Ponifasio is dat hij op de bres springt voor zijn cultuur – die moet een stem krijgen – , maar dat hij tegelijkertijd ook vindt dat cultuur maar cultuur is. Hij wil de Samoaanse cultuur, wat die ook moge zijn, niet verloochenen, maar ook niet cultiveren, zo lijkt het. 'Cultuur is slechts een vorm', zegt hij. 'Een oppervlakkig, triviaal verschil tussen mensen. Eigenlijk zijn we allemaal hetzelfde, hebben we hetzelfde belang. In het theater moeten we onze raakvlakken zoeken. Alle dans gaat over het lichaam. Ik zet geen Stille Zuidzee-dans op toneel, maar een lichaam uit de Stille Zuidzee. Mijn theater is een rustige, kleine plek, waar iedereen alleen is. Het sluit je in. Zoals wanneer je op een mooie dag naar je favoriete rots op het strand gaat en urenlang alleen de lucht en het water ziet, beide constant in beweging.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden