Stijlvolle reflecties bij de aftakeling van een Rus

Weerspiegelingen van Svetlana Proskoerina. Met Viktor Proskoerina, Natalia Pavlova. In het Nederlands Filmmuseum Amsterdam...

PETER VAN BUEREN

Vier jaar na dato krijgt de Sint-Petersburgse regisseuse Svetlana Proskoerina eindelijk een kans publiek te vinden voor Weerspiegelingen, haar derde speelfilm uit 1992, bekroond met de Gouden Luipaard van Locarno.

Proskoerina, vooral bekend door de prachtige Wals van het toeval (1990), maakte Weerspiegelingen als een reflectie op de psychische situatie van de Russische intelligentsia in de onzekere tijd na de val van de communistische Muur. Het is niet de eerste film met dit thema en bijna een cliché, zodat Weerspiegelingen een achterhaalde film lijkt, die zich door zijn stijl toch al niet richt op een groot publiek.

Proskoerina is een leerling van Sokoerov en dat is te merken in de niet-narratieve, contemplatieve stijl waarin weinig beweging zit en de stilte een ruimte creëert voor psychologische overwegingen. Viktor Proskoerin, de man van Svetlana, speelt een acteur wiens roem hem adoratie verschaft die hij gretig gebruikt om met jeugdige fans naar bed te gaan.

Viktor, zoals de acteur ook in de film heet, voldoet aan het standaardbeeld van de middelbare man die steeds verder wegzakt in zijn midlife crises. Jawel, zijn huwelijk is ook al niets meer waard, hij heeft een onbevredigende relatie met een schilderes en iedere stap die hij doet is in de richting van de verdere aftakeling. Dat hij zich aan het eind herinnert hoe mooi het vroeger was, mag ook al voorspelbaar worden genoemd.

Wéér zo'n film vol verlangen en nostalgie en maatschappelijke metaforen. Ja, als je het op zijn thematiek bekijkt, maar daar gaat het niet om. De kracht en schoonheid van Weerspiegelingen zitten in de weliswaar niet originele, maar wel heel mooi uigewerkte stijl. De traagheid, die het oppervlakkige beeld verdiept, de kadrering die elk beeld een eigen geladenheid geeft, de montage die het voortgangsprincipe van een normaal verteld verhaal doorbreekt en in de vordering van dat verhaal tegelijk de intensie aanbrengt van een terugblik.

Wat je ziet en volgt krijgt ook pas zijn lading als de film af is. Het ontlede gevoel blijft hangen, niet dat gedoe van die man. En evenmin de voorspelbare betekenis van de titel en de spiegels waarvan Proskoerina zegt dat zij een mens nooit laten zien als wat hij is, maar altijd in een vertekening. Dat zijn open deuren, waarachter toch nog iets verborgen is. Als je met Proskoerina meegaat en niet tegen die open deuren aan blijft kijken. PvB

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden