Sterren stralen, maar bieden geen verlossing

Het gezin in De verlossing woont in een huis vol troep uit de uitdragerij, gelegen tussen een ren vol zieke kippen en een snelweg waar de auto's heen en weer razen....

Hein Janssen

Claus schreef De verlossing al in 1995, maar wilde niet dat het gespeeld zou worden. Toch ging het stuk donderdag in première bij Het Toneel Speelt, met een all-star bezetting: Annet Nieuwenhuijzen, Anne-Wil Blankers, Will van Kralingen, Hans Croiset en Paul Hoes.

Vanaf Een bruid in de morgen via Vrijdag tot aan De verlossing heeft Claus zich in zijn toneelstukken ontfermd over het grauwe bestaan binnen vier muren, waar simpele zielen in een ziek land met de moed der wanhoop iets van het leven proberen te maken. Door knellende familiebanden en de onmacht daaruit los te breken, zijn de personages in zijn stukken levenslang tot elkaar veroordeeld.

In De verlossing trotseren de doodzieke Magda (Annet Nieuwenhuijzen) en haar man Oscar (Hans Croiset) met soepkip en tv-quiz hun armetierige bestaan. Ze hebben een bleekneuzige zoon (Paul Hoes) en een nerveuze dochter (Will van Kralingen) die al lang het ouderlijk huis uit zijn, maar daar nooit echt los van zullen komen. Boven dit gezin zweeft de geest van Magda's zuster Marleen (Anne-Wil Blankers), die is overleden aan een te zwaar lijf.

De verlossing speelt zich voornamelijk af op en rond de sofa waarop Magda crepeert van de darmkrampen - zelfs het kleinste stukje paardenworst kotst ze weer uit. Met lichte spot schetst Claus de uitzichtloosheid in dit gezin, waarvan de leden verkankerd en dichtgeslibd zijn. De onderlinge ruzies, het gekift, maar ook de schaarse blijken van genegenheid zijn in zijn tekst mooi gedoseerd. Tegelijkertijd deelt Claus speldenprikken uit naar moderne kwakzalverij en wil hij ook het omstreden onderwerp euthanasie aankaarten.

Het probleem is alleen dat het nergens toe leidt. De verlossing is een studie in voortmodderen op de vierkante meter, met een naar het eind toe tamelijk larmoyante ontknoping. Daarin smeekt Magda haar dochter haar te helpen uit het leven te stappen. De gasoven, een kussen op het hoofd, pillen - het mag allemaal niet baten.

Dat de dode Marleen uiteindelijk voor verlossing zorgt, is een van de weinige originele elementen in dit tamelijk stuurloze stuk. Marleen daalt in een paar surrealistische scènes uit de hemel op het arme Vlaanderen neer en Anne-Will Blankers maakt van die labiele zuster een prachtige rol. In een goed aangevoelde stijl van overacting en net genoeg doorgevoerde gekte, geeft zij het stuk onverwachte wendingen. Met haar Wilhelmina-dikmaak-pak, haar meisjesmotoriek en de duim in de mond voorziet Blankers De verlossing van de hoognodige morbide tegentonen.

Het zijn mensen die nooit zullen reizen naar het warme, schone zuiden, waar al die voorbijrazende auto's naar toe gaan. Iets van compassie met hun lot, of desnoods afgrijzen, zou voelbaar moeten zijn.

Je zit echter voornamelijk te kijken naar een keurig bedachte regie van Albert Lubbers, in een volgestouwd toneelbeeld van Paul Gallis, waarin acteurs van naam eens flink uitpakken. Gekunsteld is bovendien de manier waarop de Vlaamse tekst (pekelteef, zeverkous, 'ge kunt me een kloot aftrekken') door Nederlanders wordt uitgesproken.

Annet Nieuwenhuijzen zet de aftakeling van Magda met grote precisie en een verbluffende techniek neer. Dat is mooi om naar te kijken, maar het blijft toch een actrice in een soepjurk met een rare pruik op die een volksvrouw speelt. Hans Croiset zet als Oscar een prachtige sjacheraar neer, die met virtuoos komediespel de situatie meester poogt te worden, maar ook zijn rol staat op zichzelf. Er is geen samenhang tussen deze spelers - hun talent geeft de voorstelling nog geen meerwaarde.

Het geloof dat dit gezelschap iets met dit volkse toneel heeft, vervliegt naarmate het stuk voortkabbelt. Misschien had De Verlossing gespeeld moeten worden door De Trust, of door Vlaamse toneelspelers. Misschien had De verlossing beter op de plank kunnen blijven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden