Sterk spel en humor in 'oude' Heijermans

Beschuit met muisjes door Toneelgroep Oostpool in regie van Joeri Vos. Beeld Edwin Deen

Prosper Bien Aimé is de hoofdpersoon in Herman Heijermans toneelstuk Beschuit met muisjes. Hij runt een klein familiepension en zit voortdurend in de financiële problemen. Als zijn broer Gerrit plotseling overlijdt en een vermogen blijkt te bezitten, gloort voor hem alsnog een mooie toekomst. Totdat een onverwacht familielid roet in het eten komt gooien.

Over geld, schuld, hebzucht en angst gaat dit stuk van Heijermans, de sociaal bewogen toneelschrijver die vooral bekend is van het vissersdrama Op hoop van zegen. De toon van Beschuit met muisjes is lichter en soms is het stuk zelfs erg amusant. Het kleingeestige gedoe in het pension van Prosper, de knellende familiebanden en de preoppucatie met geld maakt dat het stuk een fraai inzicht geeft in het gesjacher binnen een kleinburgerlijk, Hollands milieu aan het begin van de 20ste eeuw. In mooie taal geschreven bovendien en, hooguit, wat lang van stof.

Het is verrassend dat Joeri Vos voor zijn regiedebuut in de grote zaal bij Toneelgroep Oostpool juist dit stuk koos. Hij komt hiermee in ieder geval tegemoet aan de wens meer aandacht te besteden aan Nederlandse toneelklassiekers. Wat die grote zaal betreft: Vos heeft met dank aan zijn vormgever die ruimte gemakkelijk weten te overwinnen. Mats Boswijk ontwierp over de volle breedte van het podium een blauwdruk van een familiepension, met twee etages, veel deuren en een lift. Daarin zijn alle spelers grotesk uitgedost, met rood geschminkte wangen (van opwinding, schaamte en drankzucht), aanplakneuzen en dikmaakpakken. Je zou bijna verwachten dat Vos en zijn team jonge spelers een potje gaan ravotten met de oude Heijermans. Niets is minder waar: door de uitzinnige uitdossing heen blijven de personages geloofwaardig in hun pogingen hun misère te lijf te gaan.

Buitenstaander

Het verhaal is verder vrij simpel: net als de familie door de erfenis in één klap uit de zorgen denkt te zijn, komt ineens Pollie op de proppen. Zij is een week voor Gerrits dood met hem getrouwd en draagt bovendien nog een geheim bij zich. Pikant detail: Pollie (Marianna Aparicio Torres) is met haar zware buitenlandse accent duidelijk een buitenstaander, waarmee in deze bewerking de angst voor het vreemde wordt onderlijnd.

Beschuit met muisjes bestaat uit drie bedrijven, waarvan het eerste in deze voorstelling nagenoeg perfect is. Precies de juiste toon, de juiste overdrijving, sterk ingeleefd spel, niet bang een keel op te zetten, met bovendien een buitengewoon grappige rol van Teun Luijkx als grootmoeder in rolstoel. Een juweeltje maakt hij daarvan, in zijn foeilelijke jurken en met zijn blauwgespoelde permanentje, murmelend met de meute mee. Rik Paul van Mulligen is als pater familias Prosper geloofwaardig ouder gemaakt en komt, zeker in het eerste deel van de voorstelling, ook als zodanig over. Hij wordt omringd door Anna Schoen als zijn voortdurend paniekerige vouw, gehandicapte zoon (mooi gespeeld door Lauren van Lottum), dochter, ooms, tantes en personeel.

Daarna nemen slapstick en kolder toe, inclusief een vechtpartij met geluidseffecten en een oom die wel acht keer dronken van zijn stoel valt. In het slotdeel moeten dan nog veel verhaallijnen worden afgewikkeld, waarbij de spelers uit het gareel raken en alle luidruchtigheid tenslotte murw slaat. De jonge Vos en de oude Heijermans zijn samen een eind gekomen, maar de eindstreep werd soms letterlijk met vallen en opstaan bereikt.

15/11, Theater De Spiegel, Zwolle; Tournee: toneelgroepoostpool.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.