Stelt To the Bone anorexia te glamoureus voor?

In gesprek met 4 ervaringsdeskundigen over de controversiële film

We bekeken nieuwe controversiële Netflixfilm To the Bone - over anorexia - met ervaringsdeskundigen. Wordt door deze film anorexia glamoureus en dus aantrekkelijk gemaakt?

Een mager, grauw uitziend meisje zit aan tafel als er een bord met eten voor haar neus verschijnt. Een alledaags avondmaal: varkensvlees, pasta, sperziebonen en een broodje met boter. Dan begint ze hardop te tellen. Wat blijkt, van elk voedingsmiddel weet ze de calorieën uit haar hoofd. Haar zus, die naast haar zit, checkt de cijfers vol ongeloof op haar mobiel. Het klopt, en het meisje balt haar vuist in de lucht van vreugde. Haar zus rolt met haar ogen: 'Het is bijna alsof je calorieën-Asperger hebt.'

Dit is een scène uit de nieuwe Netflix-speelfilm over eetstoornissen: To the Bone, geschreven en geregisseerd door Marti Noxon. Zielig, grappig, en voor veel mensen met een eetstoornis pijnlijk herkenbaar. In de hoofdrol een 20-jarig meisje, Ellen (Lily Collins), die al jaren kampt met anorexia. In een laatste behandelpoging stuurt haar familie haar naar een woonhuis, waar ze dankzij de onconventionele dokter (Keanu Reeves) en de sympathieke patiëntengroep probeert de ziekte te overwinnen.

De film is nu op Netflix te zien, maar de discussie erover is al drie weken eerder losgebarsten, toen de trailer verscheen, te zien onderaan het artikel - inmiddels al bijna 2,5 miljoen keer bekeken. Want hoewel de film bij het Sundance Film Festival in januari met lovende kritieken werd ontvangen, is niet iedereen te spreken over de manier waarop anorexia wordt verbeeld.

Cijfers

In Nederland zijn er 5.000 mensen met anorexia, hebben 22 duizend boulimia en 90 duizend een eetbuistoornis.
Bron: de Nederlandse Academie voor Eetstoornissen

Pro-ana

'Een romantisering van eetstoornissen, echte pro-ana porno', schrijft iemand op Twitter, waarbij 'pro-ana' staat voor 'pro-anorexia'. 'Eerst 13 Reasons Why (de serie waarin een tiener zelfmoord pleegt), nu dit. Netflix moet stoppen met het uitmelken van psychische problematiek.' Het feit dat de hoofdpersoon een mooi mager meisje is, terwijl de meeste eetstoornispatiënten gemiddeld of bovengemiddeld gewicht hebben, helpt ook niet: 'Het betreft een clichébeeld van een meisje met anorexia, dat niet representatief is voor het overgrote deel van de eetstoornispatiënten.' Bovendien heeft Collins zelf een eetstoornis gehad. 'Het is niet ethisch een ex-eetstoornispatiënt te vragen zoveel af te vallen voor een rol', schreef The Guardian.

De kritiek snijdt een beladen kwestie aan: is het mogelijk een speelfilm te maken over anorexia die de ziekte niet romantiseert?

Om dit te beoordelen, hebben we To the Bone gekeken met vier ex-eetstoornispatiënten. Marina (22) heeft een paar jaar met anorexia gekampt, Roos (27) is al sinds haar 13de obsessief met eten bezig, Luka (21) heeft haar nichtje en beste vriendin aan een eetstoornis verloren en zelf ook een eetprobleem gehad en Sam (23) heeft sinds haar 7de afwisselend last van boulimia, anorexia en orthorexia.

Bijzonder aan deze film is dat zowel de hoofdrolspeelster als schrijver en regisseur Noxon zelf een eetstoornis heeft gehad: 'Ik ken de pijn, isolatie en schaamte die bij de ziekte komen kijken. Met deze film wil ik de ernst van eetstoornissen aankaarten.' Door deze ervaringsdeskundigheid hoopt Noxon een echt en genuanceerd verhaal te kunnen vertellen, waarin patiënten zich herkennen. Dit is iets wat Marina kan beamen: 'Het geeft een waarheidsgetrouw beeld, hoewel het natuurlijk wel een Hollywood-productie blijft: het is sensationeel en stereotyperend.'

Stereotypen

To the Bone vertelt het verhaal van een jonge, witte, vrouw uit de middenklasse, terwijl het hebben van een eetstoornis niet perse gekoppeld is aan leeftijd, ras, klasse of gender. Of aan gewicht, vertelt Sam: 'Sommige scènes binnen de patiëntengroep doen me denken aan mijn tijd in een kliniek. Er heerst onderling echt een hiërarchie. Ik had boulimia en was zwaarder, en ik at. Daardoor voelde ik me zwakker en minder waard dan mijn medepatiënten die wél de discipline hadden om anorexia te hebben.' Dit is moeilijk te begrijpen als je geen eetstoornis hebt gehad. Gezonde mensen die deze film zien, zullen denken: wat sneu. Voor eetstoornispatiënten daarentegen kan het gevoelens van jaloezie opwekken. Sam: 'Op het dieptepunt van mijn eetstoornis was dit alles wat ik wilde.'

Want Ellen verbeeldt precies wat zoveel eetstoornispatiënten aantrekkelijk vinden. Ze is mager, met uitstekende ribben en sleutelbeenderen, holle ogen en ingevallen wangen. Bovendien is Ellen cool: ze draagt oversized vesten, wollen sjaals en grote zonnebrillen. Met haar zwaar aangezette eyeliner en een sigaret in haar hand heeft ze een grungy look.

Ze doet denken aan de vrouwen die op pro-anasites worden bejubeld als 'thinspiration': foto's van extreem dunne mensen die worden bekeken als motivatie om af te vallen. Roos vindt dit problematisch: 'We zien regelmatig haar blote lichaam. En gedurende de film worden 'tips' gegeven aan eetstoornispatiënten, zoals welk eten het makkelijkst weer uit te braken is.' Luka vult aan: 'Eigenlijk is het jammer dat het over anorexia gaat, omdat dit een ziekte is die je ziet en waar mensen een beeld bij hebben. Terwijl je van de meeste mensen niet kunt zien dat ze een eetstoornis hebben, het is een mentaal probleem. Het had meer mogen gaan over de achterliggende oorzaak.'

Asli Hoek, ervaringswerker bij eetstoorniskliniek Human Concern, herkent zich in beide kanten: 'Mijn eerste gedachte was: geweldig dat er eindelijk op een grootse manier aandacht wordt geschonken aan zo'n complexe ziekte.' Maar het is dubbel, vertelt ze: 'Het is ontzettend moeilijk om toe te geven dat je een eetstoornis hebt. Doordat het weer over een mager meisje met anorexia gaat, wordt het voor mensen die niet aan dat 'ideaalbeeld' voldoen - bijvoorbeeld mensen met boulimia of eetbuienstoornis - nog lastiger om hulp te zoeken. Mijn eetstoornis is niet erg genoeg, wordt vaak gedacht.'

Een oplossing? Ook films maken over boulimia, eetbuienstoornis, orthorexia of andere eetproblematiek. Want over één ding is iedereen het eens: het is mooi dat er aandacht besteed wordt aan dit gigantische probleem, dat zoveel mensen treft in Nederland.

En er valt een les uit To the Bone te trekken, aldus Roos: 'Je bent je ziekte niet, die staat los van je identiteit. En als je wilt blijven leven, moet je de ziekte echt loslaten.'

De namen van de vier betrokkenen zijn gefingeerd, maar bij de redactie bekend. Voor meer informatie: proud2bme.nl of ikookvanmij.nl. Voor hulp: humanconcern.nl