Stein weet wel raad met 'Bassarids'

Muziek..

Familieverhoudingen willen in opera's wel vaker ingewikkeld liggen, maarin Hans Werner Henzes The Bassarids kost het extra veel moeite om deruziemakende verwanten op een rijtje te krijgen. Boosdoener is de godDionysus, die het aan de stok heeft met zijn neef Pentheus, de koning vanThebe. Pentheus weigert om Dionysos, de zoon van zijn tante Semele en deoppergod Zeus, als god te erkennen. Dat komt hem duur te staan.

Hiertoe aangezet door Dionysos mengt Pentheus zich in vermomming onderdiens aanhangers, de Bassariden, waarbij ook zijn moeder Agave en zijntante Autonoë zich gevoegd hebben. Maar hij wordt ontdekt en aan stukkengereten. Het tafereel waar de door waanzin geslagen Agave ontdekt dat zerondzeult met het hoofd van haar eigen zoon is het dramatisch hoogtepuntvan de opera.

Henze en zijn librettisten W.H. Auden en Chester Kallman ontwaardenveel zinnebeeldigs in deze oude Griekse mythe. Dat het over seksuelebevrijding ging, was in 1966 niet zo'n wonder. Voorts zagen ze Pentheus,de rationalist, als onderdrukker, en Dionysos, de god van de roes, alsvrijdenker.

Het enige onlogische aan deze gedachtegang is dat in dit verhaalDionysos de vertoornde, zelfs uiterst wraakzuchtige god is, die elk verzetmeedogenloos de kop indrukt. Niet alleen Pentheus wordt gestraft: zijnbeide tantes worden verbannen, en datzelfde lot treft ook Kadmos, die notabene Dionysos' eigen grootvader is. In dat licht bezien is Pentheus eenzielepiet.

Het valt niet mee om sympathie op te vatten voor de personages in TheBassarids, laat staan om een moraal uit de opera te distilleren. DeNederlandse Opera heeft er desondanks een schitterende voorstelling vangemaakt, wat vooral het werk is van regisseur Peter Stein. Het toneelbestaat slechts uit een half amfitheater, maar de spelers - en vooral hetkoor, dat een dragend aandeel heeft - zijn met zo veel raffinementgechoreografeerd dat het er telkens anders uitziet.

Stein heeft zijn vrijwel geheel Amerikaanse zangersploeg weten tebewegen tot een naturel acteerstijl zonder vocalistenfratsen. KristineCiesinski en Margarita De Arellano komen sterk voor de dag als moeder entante, bas Kenneth Cox en tenor Chris Merritt (Kadmos en Tiresias) zijnkrachtige ouden van dagen, en ondanks keelaandoeningen maken tenor TomRandle en de Duitse bariton Detlef Roth indruk als Dionysos en Pentheus.

Ingo Metzmacher, die met deze productie officieel debuteert alschef-dirigent van De Nederlandse Opera, weet goed raad met de kleur en deinterne spanningen van Henzes veellagige muziek, maar minder goed met debalans tussen de zang en de klank van het Nederlands Philharmonisch Orkest.Bij vlagen werd dat door de vocale krachten weggedrukt achter de rand vande orkestbak.

Frits van der Waa

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.