Achtergrond

Star Wars-vrouwen zijn eigenlijk de echte bikkels

Eigenlijk zijn Han Solo en Luke Skywalker maar softies. Als ze niet oppassen, worden ze overklast door heel wat potiger types. Sorry fanboys: de echte bikkels in dit sterrenstelsel zijn vrouwen.

Carrie Fisher als prinses Leia op het strand, in 1987. Beeld Aaron Rapoport / Corbis

Matten met Jyn Erso: slecht idee. Drie, vier, vijf, misschien wel zes potige kerels proberen het toch en moeten de prijs betalen: één voor één belanden ze knock-out op een smerige celvloer. Er moet een robot aan te pas komen om de roodharige heldin uit de nieuwe Star Wars-film, Rogue One, in bedwang te krijgen, maar wij hebben dan al gezien wat de regisseur wilde dat we zagen: als het op vuistgevechten aankomt, staat deze vrouw haar mannetje.

En niet alleen als het daarop aankomt. Ook waar het schieten en klimmen betreft, geeft ze de mannen om haar heen het nakijken. Goed, die oproep ten overstaan van het voltallige rebellencorps om de blauwdrukken van de verwoestende Death Star uit imperiale handen te stelen pakte niet helemaal lekker uit, daar had een kleine cursus motivational speeching beslist wonderen gedaan, maar verder is deze knappe, atletische en toch ook een tikkeltje vlakke Jyn net zo stoer en onverschrokken als om het even welke mannelijke Star Wars-actieheld. Stoerder, misschien zelfs. Want: gespeend van besluiteloosheid en immuun voor de verlokkingen van het kwaad.

Tekst gaat verder onder de foto.

Felicity Jones als Jyn Erso.

Er zijn meer van zulke vrouwen, daar in die galaxy far far away. Padmé Amadila (Natalie Portman) uit de tussen 1999 en 2005 uitgebrachte prequels bijvoorbeeld, kanselier en voormalige Naboo-koningin, en in die functie te allen tijde bereid haar persoonlijke welbevinden op te offeren voor haar volk. Of Leia van Alderaan, stijlicoon en sleutelfiguur in de opstand tegen the empire. En ook: de achternaamloze Rey uit het vorig jaar verschenen The Force Awakens, een 19-jarige die doodgemoedereerd in een omgevallen AT-AT Walker woont en er geen been in ziet naar kostbaarheden te zoeken in gecrashte ruimteschepen.

Het is een ironische constatering, en de fanboys zullen het betreuren, maar in de meest jongensachtige der jongetjesfilms vormen zulke vrouwen het sterke geslacht. Deze dames, verschillend in uiterlijk en karakter, delen hun assertiviteit en scherpzinnigheid, alsook hun gebrek aan de voor hun mannelijke tegenhangers zo typerende eerzucht (Anakin Skywalker), egoïsme (Han Solo) en koudwatervrees (Luke Skywalker).

Sterke vrouwen in een mannenfantasie

Verrassend, eigenlijk. De gewone vrouw is binnen het Star Wars-universum namelijk een opvallende afwezige. Men ziet haar nooit aan het stuur van een X-wing of TIE-fighter (de twee vrouwelijke gevechtspiloten uit Rogue One uitgezonderd), noch staat zij op de brug van een of ander ruimteschip om de vloot aan te voeren, of geeft zij zwaardvechtles aan jeugdige Jedi. Klust ze bij als Stormtrooper? Ook niet.

Deze ondervertegenwoordiging van de vrouw, die bevestigd werd door een onderzoekje van de Britse krant The Daily Telegraph, waaruit bleek dat alle tekst uitgesproken door vrouwelijke personages (minus Leia) uit de eerste drie Star Wars-films opgeteld nog geen minuut bedroeg, roept vragen op (wie baarde in godsnaam al die vechters?) maar bevestigt vooral wat we al wisten: dat Star Wars een fantasiewereld toont die is bedacht door en voor mannen en die dus gevuld is met mannenzaken zoals oorlogvoeren en sleutelen aan ruimteschepen. In die mannenfantasie, echter, zijn de vrouwen het meest heroïsch.

Dit is Star Wars op z'n tastbaarst: vergankelijk en aards

Veelzeggend detail: de film begint níet met dat klimmende blazersgeschal. De introductietekst verschijnt nog wel in beeld: 'In a galaxy far, far away....', maar voor het eerst in de Star Wars-historie zonder klassieke melodie van John Williams.

Rogue One - A Star Wars Story wordt dan ook gepresenteerd als een spin-off van de originele reeks, een losstaand avontuur dat zich afspeelt in dezelfde wereld. Maar, zo zal blijken, toch niet zo heel los. Lees de volledige filmrecensie.

Prinse Leia

De heldin die het meest tot de verbeelding spreekt in Star Wars, en misschien wel van alle scifi-films (hoewel Star Wars strikt genomen meer fantasy in de ruimte is dan sciencefiction), is prinses Leia (Carrie Fisher) uit de eerste Star Wars-reeks (1977-1983).

Over de totstandkoming van het personage zijn verhalen te vertellen, voornamelijk verhalen van het je-had-er-bij-moeten-zijn-soort, voornamelijk opgedist door Fisher zelf (zie haar boek Wishful drinking uit 2008). Bijvoorbeeld dat ze haar teksten zo prut vond dat ze ze haast niet uit haar strot kreeg, bijvoorbeeld. Dat ze tijdens de opnamen van The Empire Strikes Back stijf stond van de coke. Dat ze door regisseur Lucas werd opgedragen geen bh te dragen (waaraan we het vaak aangehaalde 'There is no underwear in outer space' danken). Dat haar personage in een permanente staat van agitatie verkeerde. Vrijages met Harrison Ford daargelaten, leek het voor Fisher nogal een beproeving, acteren. Je verbaast je erover dat ze haar vertolking überhaupt heeft volbracht.

Tekst gaat verder onder de foto.

Carrie Fisher als Leia

Leia was een gedenkwaardig personage, als gezegd. Oké, dat heeft ook te maken met haar merkwaardige kaneelrollenkapsel en met de bikini waarin ze als slaafje van de amfibische reuzenslak Jabba de Hutt in Return of the Jedi rondkronkelt, een beeld dat jongens indertijd een vreemd gevoel in de lendenstreek bezorgde (nee, niet the force), maar het is toch vooral haar felle, assertieve karakter dat Leia uitzonderlijk maakt.

Een karakter dat men terugziet in haar intergalactische trackrecord. Daarop vinden wij onder meer: het verschepen van gevoelige documenten; het leiden van gevaarlijke diplomatieke missies; het aanvoeren van een rebellenbasis op de ijsplaneet Hoth, en, wellicht haar imponerendste daad, het wurgen van diezelfde reuzenslak Jabba de Hutt met de ketting waaraan hij haar eerder nog gevangen hield. Go, Leia!

Bestond er een prijs voor de zelfverzekerdste filmprinses aller tijden, zij zou hem verdienen.

En zelfverzekerd is ze al sinds de eerste film in de reeks, A New Hope (1977). Daarin beledigt ze eerst een paar officieren om vervolgens als verrader van het keizerrijk te worden opgesloten in een cel, waarvan Luke Skywalker en Han Solo, de helden van de film, even later de deur opblazen.

Traditiegetrouw gaat het verhaal daarna als volgt verder: vrouw schrikt, vrouw is dankbaar, vrouw wordt door de man als een lappenpop meegesleurd, weg uit het brandende huis / instortende grot / omvallende flatgebouw. Maar niet met prinses Leia.

Natalie Portman als Padmé Amidala.

Zelfverzekerd

Vanaf de eerste seconde is duidelijk dat Leia niet van plan is om zich te laten redden, ja, dat ze zich nog liever in de koude, zuurstofloze ruimte werpt dan dat zij zich door deze twee kneuzen bij de hand laat nemen. En dus zien we haar eerst haar bevrijders de maat nemen ('Ben jij niet wat klein voor een stormtrooper?') om zich vervolgens al schietend en bekvechtend in veiligheid te brengen. Het was om dit soort scènes dat de Amerikaanse intellectueel Camille Paglia de vrouwelijke personages in Star Wars typeerde als 'mannelijke fantasieën, die evengoed geen afbreuk doen aan de vrouwelijke autonomie'.

Het heeft Leia gemaakt tot een personage met enige culturele relevantie. In haar kun je een alternatief zien op de damsel in distress zoals bekend uit Griekse mythen en middeleeuwse ridderverhalen, en die in de klassieke Hollywoodcinema is belichaamd door personages als Jane Porter (die van Tarzan), Mary Jane Watson (die van Spiderman) Loïs Lane (die van Superman), en Ann Darrow (de blondine uit King Kong).

Feminist

Leia plaveide de weg voor actieheldinnen als Buffy The Vampire Slayer of Lara Croft, alsook voor de vrouwelijke hoofdfiguren uit de recente Star Wars-films, personages die eerder knap zijn dan sexy, eerder atletisch dan zinnenprikkelend en die met hun one of the guys-achtige houding (de zoen tussen Jyn Erso en Cassian Andor in Rogue One voelt als een zoen tussen broer en zus) de volmaakte seksegelijkheid in het Star Wars-universum belichamen.

Althans: bijna volmaakte. Eén rol is de vrouw in de Star Wars-wereld tot op heden niet vergund: die van slechterik. Dames en de dark side - het wil niet vlotten. Daar valt iets te winnen. Alleen al omwille van de diversiteit zou het aardig zijn als ergens in de komende twee delen een vrouwelijke slechterik ten tonele verschijnt, zo een die met haar geest kelen dichtknijpt en planeten in vlammen laat opgaan terwijl ze haar mascara bijwerkt. Pas dan is er sprake van totale gelijkwaarheid, daar in die galaxy far far away.

Daisy Ridley als Rey.

Elk jaar Star Wars

In december 2017 gaat het vervolg op The Force Awakens in première, het tweede deel in de nieuwe trilogie. Het derde deel staat gepland voor 2019. Tussendoor zal er in 2018 nog zo'n Rogie One-anthology-episode verschijnen, nu over de (jongere) Han Solo. Een derde film in de spin-offreeks is eveneens al aangekondigd, voor 2020. Elk jaar Star Wars, tot de jedi-moeheid inzet en het verdienmodel bezwijkt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden