Standvastig in de knulligheid van de oorlog

In het Gelderse Nunspeet was ooit een kazerne naar hem vernoemd. En in het Zuid-Hollandse Rijsoord, waar hij op 14 mei 1940 de capitulatie tekende, staat zijn borstbeeld....

De biografie van Teo van Middelkoop, Generaal H. G. Winkelman – Standvastig Strijder (1876-1952), beoogt daarin verandering te brengen. Die poging is geslaagd. Het leven en de carrière van Winkelman zijn weliswaar niet bijster interessant, maar de gebeurtenissen van mei 1940 zijn dat natuurlijk wel.

H.G. Winkelman kwam, nadat hij in 1934 als luitenant-generaal met pensioen was gegaan, op 6 februari 1940 weer in de actieve dienst terecht door een conflict tussen de opperbevelhebber van de krijgsmacht, generaal Reynders, en de Nederlandse regering over de strategie na een eventuele Duitse aanval. Exit Reynders, en Winkelman nam zijn functie als opperbevelhebber van de land-, zee- en luchtmacht over.

Een ondankbare taak, bleek alras. Want Nederland was na een eeuw neutraliteitspolitiek en dankzij beroerde bewapening (een deel van de artillerie was nog bewapend met geschut uit 1872) slecht op een oorlog voorbereid.

Helaas, zo blijkt uit de in krijgskundig opzicht zeer informatieve biografie van Van Middelkoop, gold dit ook voor het opperbevel. Zo was Winkelman, noch diens chef-staf Van Voorst tot Voorst, op het Algemeen Hoofdkwartier aanwezig toen de Duitsers Nederland binnenvielen. Zij moesten zich in de vroege ochtend van die tiende mei per fiets (Van Voorst tot Voorst) en met de auto van een buurman (Winkelman) naar het hoofdkwartier spoeden.

Hun afwezigheid op dat moment suprême heeft waarschijnlijk tot gevolg gehad dat juist de troepen binnen vesting Holland, het gebied dat het hardnekkigst verdedigd moest worden, niet tijdig in de opperste staat van alarm werden gebracht.

Achter die knulligheid ging een groter probleem schuil. Winkelman was een kind van de 19de eeuw. Over de betekenis van de pantserwagen zal hij ongetwijfeld hebben nagedacht, maar dat gold niet voor de mogelijkheden van het luchtwapen. De commandant van het luchtwapen, generaal Best, werd door hem niet serieus genomen. Het gevolg was dat de Nederlandse krijgsmacht compleet werd verrast door de Duitse parachutisten en luchtlandingeenheden.

De afloop is bekend. Winkelman capituleerde na het terreurbombardement op Rotterdam voor het dreigement dat Utrecht hetzelfde lot zou ondergaan. Maar juist daarna bleek het standvastige karakter van de generaal. Anders dan de meeste andere officieren weigerde hij ‘op zijn erewoord te beloven niets te zullen doen wat het Duitse Rijk schade zou kunnen berokkenen’. De rest van de oorlog bracht hij door in krijgsgevangenschap.

Arnold Koper

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden