Staatsen kan imago niet meer redden

Jos Staatsen heeft veel betekend voor het betaald voetbal. Toch wordt hij publiekelijk verketterd. Hij komt over als kille cijferaar....

IN de ogen van mr. A.Staatsen was het contract met Sport 7 een weldaad voor het betaalde voetbal. Daardoor kon een groot aantal professionele voetbalclubs blijven bestaan, konden stadions worden opgeknapt en konden een groot aantal voetballers zich full-prof noemen. De voorzitter van het sectiebestuur betaald voetbal van de KNVB verwachtte een compliment, maar hoorde of las dat zelden. In Elsevier werd hij begin dit jaar nog 'de Caligula van Zeist' genoemd. Sinds 1993 was hij voorzitter van de sectie betaald voetbal, gisteren trad hij af.

Onder zijn leiding werd er in Zeist eindelijk eens efficiënt vergaderd. Je zou zeggen: zeker de waarnemers, journalisten bijvoorbeeld, zullen wel blij geweest zijn met Staatsen. Na die van Elsevier zijn er over hem nog ladingen even weinig vleiende bijnamen gepubliceerd. Een Leids huis-aan-huisblad vergeleek hem onlangs met een nazi. Het op zondag, heet dat blaadje.

Mooie en toepasselijke naam, trouwens. 'Het op zondag' staat voor veel Nederlanders gelijk aan 'voetbal'. Daar ging Staatsen over. Dat wilde hij kapot maken, zeiden zijn critici. Kom in Nederland nóóit aan de zondag. Vraag dat maar aan eens aan de ongelovigen.

Wat heeft de calvinistische katholiek Staatsen (53) de mensheid misdaan dat hij maandenlang publiekelijk gehoond en verketterd werd en wel met een dergelijke intensiteit dat het een wonder mag heten dat hij nu 'slechts' door een hernia is getroffen? Om te beginnen: is het waar dat Staatsen het voetbal kapot wilde maken?

De ondernemerszoon Staatsen, geboren in Utrecht, vader had een wasserij, is een beroepsbestuurder. Zo werkte hij bij het ministerie van Binnenlandse Zaken, dé kweekvijver voor bestuurders (althans, die voor de publieke zaak), was hij burgemeester van Groningen en werkt hij nu bij managementsbedrijf BCG, gespecialiseerd in het herstellen van verstoorde verhoudingen.

Het voorzitterschap van het sectiebestuur betaald voetbal was een bijbaan. Nee, zeker geen hobby, legde Staatsen ooit aan Voetbal International uit. Hobby, dat klinkt zo vrijblijvend, 'ik zie het als een maatschappelijke functie'.

Wie niet zelf heeft gevoetbald wordt in voetbalkringen al snel uitgemaakt voor 'hockey-lul' en Staatsen was daarin geen uitzondering. Hij heeft niettemin als bestuurder, ook voor zijn KNVB-tijd, wel degelijk betrokkenheid bij voetbal getoond. Zo sleepte hij als burgemeester van Groningen twee miljoen sponsorgeld bij KPN binnen voor de plaatselijke FC.

Dat hij in 1993 een bestuursfunctie bij de KNVB aanvaardde, had onder meer ermee te maken dat Staatsen graag en overal bestuurt en dan vooral in blikvangende sectoren. Velen noemen hem ijdel.

Als hoogste baas van het betaald voetbal in Nederland waren Staatsens grootste verdiensten voor de KNVB echter weinig blikvangend. Zo saneerde hij het bestuurlijke en directionele apparaat van de KNVB. In de voetbalwereld gaat steeds meer geld om, Staatsen achtte het noodzakelijk dat 'Zeist' werd ontdaan van liefhebbers. De KNVB heeft nu managers in vaste dienst. Als collega-bestuurders trok Staatsen zwaargewichten als Tóth (zakenvrouw van het jaar) en Groenenboom (Internatio-Muller) aan.

Omdat Staatsen alles en iedereen kent in zakelijk Nederland, speelde hij een voortrekkersrol in het binnenhalen van sponsors voor de KNVB. Zijn Haagse ervaring kwam hem goed van pas in het bestrijden van al te veel politieke bemoeienis. Het doorberekenen aan de clubs van de kosten van politiebegeleiding rond wedstrijden weet Staatsen (ooit D66, na de grote verkiezingsnederlaag van 1973 PvdA) tegen te houden.

Een 'bekend gezicht' werd hij toen er een rel uitbrak over een eventueel bondscoachschap van Johan Cruijff tijdens het WK van 1994. Staatsen en Cruijff kwamen er niet uit. Vanaf dat moment heette Staatsen naar buiten toe iemand die altijd wil winnen, niet tegen zijn verlies kan. Een in de voetballerij niet-ongebruikelijke eigenschap. Cruijff (met wie Staatsen inmiddels weer op goede voet staat; de nationale Supercup heet sinds augustus de Cruijff-schaal) staat evenmin bekend als een sportief verliezer.

Nationale bekendheid verwierf Staatsen toen hij in februari van dit jaar de historische woorden 'we gaan iets nieuws doen' sprak. De onderhandelingen over het nieuwe tv-contract voor de komende jaren liet hij over aan een driemanschap (Groenenboom, Vogelzang, Van Eijden), als voorzitter kondigde hij de mega-deal met Sport 7 aan.

Sport 7 betaalde de KNVB de komende zeven jaren ruim 1 miljard gulden voor de tv-rechten, een enorme hoeveelheid in vergelijking tot wat er in andere landen voor voetbal wordt betaald. Zieltogende, min of meer failliete clubs konden weer ademen, stadions konden worden opgeknapt, voetballers hielden hun werk en verdienden meer.

Staatsen verwachtte applaus. Al was het maar omdat hij, als een echte sociaal-democraat, alle clubs gelijkelijk liet delen in de tv-opbrengsten en de grote, rijke clubs niet extra spekte. Maar Staatsen kreeg hoon. Alle media, de NOS - de grote verliezer van de strijd om de tv-rechten voorop - begonnen een publicitaire oorlog. Het was makkelijk schieten: de kwaliteit van Sport 7 was bedroevend, de animo voor voetbal kijken nam af.

Sinds drie weken wordt Jos Staatsen geplaagd door een hernia. Hij probeerde te redden wat er te redden viel (statutenwijziging KNVB, overlegjes met kleine clubs) want Staatsen kan inderdaad niet tegen zijn verlies.

Wat hij niet kon verbeteren, was zijn imago. Hij komt over als een koele, kille cijferaar. Voetbal is allang geen spel meer maar een bedrijfstak, of een 'product'. Die verzakelijking doet romantici huiveren en gruwen. En het is allemaal de schuld van mr A.A.M.F. Staatsen.

Vele malen probeerde Staatsen, geheel naar waarheid, uit te leggen dat als de KNVB met de NOS verder was gegaan er dit was gebeurd: de klassiekers, de onderlinge wedstrijden van Ajax, Feyenoord en PSV zouden rechtstreeks worden uitgezonden bij SuperSport. Wie die wedstrijden wilde zien, moest ruwweg veertig gulden per maand betalen. Voor Sport 7 moest de consument minder neertellen.

Niemand die het nog wilde geloven. Niemand die nog maar wat dan ook van Staatsen wilde geloven.

Marcel van Lieshout

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.