TV-RECENSIEEMMA CURVERS

‘Srebrenica’ legt de schuld niet bij pianist Karremans maar bij de afwezige dirigent

Emma Curvers tv column Beeld De Volkskrant
Emma Curvers tv columnBeeld De Volkskrant

Het Srebrenica-drieluik van Coen Verbraak kleurt haarfijn de ruimte in tussen held en oorlogsmisdadiger.

Ja, ze dachten écht dat ze iets voor de bevolking konden betekenen, zegt oud-Dutchbat-soldaat Liesbeth Beukeboom. Besmuikt lachend, als iemand die nu beter weet. Ze was 19 en ging op VN-vredesmissie naar Srebrenica – dacht ze. In Srebrenica – de machteloze missie van Dutchbat vertellen oud-Dutchbatters hoe het hen verging. De moslimenclave in Srebrenica werd veroverd door de Bosnische Serven en begin juli 1995, 25 jaar geleden, werden rond de 8.000 moslims vermoord.

Beukeboom kijkt geheel in Coen Verbraak-stijl resoluut en recht in de camera, en krijgt dezelfde vragen als de andere oud-militairen. Niet alleen die methode doet denken aan Onze Jongens op Java, Verbraaks onontkoombare serie uit 2019. Ook de Indiëveteranen die daarin aan het woord kwamen over de ‘politionele acties’ keerden terug uit een oorlog om in Nederland hoon te ontvangen. Dutchbat-commandant Thom Karremans werd het boegbeeld van wat in de media al gauw een laf bataljon heette. Voornaamste bewijs: het befaamde ‘pianoplayer’-filmpje waarin Karremans als een stamelende schooljongen door een stoere puber wordt afgeblaft, door de Servische generaal Ratko Mladic.

Alleen Karremans weegt zijn woorden in het drieluik nog altijd zorgvuldig. Wat was hun mandaat eigenlijk, wil Verbraak weten. ‘De moslims hadden verwacht dat wij hen eh... zouden beveiligen’, zegt Karremans. Generaal Morillon had de bevolking beloofd dat de VN hen zouden beschermen, houdt Verbraak voor. Karremans: ‘Beschermen is iets anders dan beveiligen.’ Het schuurt een kwarteeuw later nog steeds, en wat het mandaat ook was, de VN riep het gebied uit tot safe area, terwijl Dutchbat bewapend was met ‘klappertjespistolen’.

Oud-Dutchbatsoldaat Liesbeth Beukeboom in Srebrenica  – de machteloze missie van Dutchbat. Beeld BNNVara
Oud-Dutchbatsoldaat Liesbeth Beukeboom in Srebrenica – de machteloze missie van Dutchbat.Beeld BNNVara

Maandag in het Srebrenicajournaal (deze week dagelijks bij de NOS), zei militair historicus Christ Klep onomwonden: ‘De genocide had voorkomen kunnen worden. (...) Mits de internationale gemeenschap bereid was geweest veel troepen, eenheden en materieel in dat gebied te pompen. Om de eeuwige belofte na te komen: wij gaan jullie beschermen.’ Dutchbat was een papieren tijger, zegt ook soldaat Beukeboom. Eten, brandstof, munitie, alles raakte op door blokkades van de Serven, en een luchtbrug kwam er niet. Sergeant Frans Erkelens: ‘We zeiden ook wel: UN, dat is United Nothing.’

De enclave viel en bij terugkomst raakten de Dutchbatters onlosmakelijk verbonden met de genocide – hun rol in de deportaties komt aan bod in deel 2, op dinsdagavond. ‘De media hadden al een oordeel geveld over ons’, zei Beukeboom in talkshow Op1. ‘Eerst waren we helden, dat vond ik ook nergens over gaan, een paar dagen later oorlogsmisdadigers.’

Ze waren geen van beiden, en dit drieluik brengt haarfijn grijstinten aan in de ruimte ertussen. Natuurlijk komt dat roemruchte ‘pianoplayer’-filmpje langs, maar niet om Dutchbat te veroordelen. Soldaat Remko de Bruijne vertelt dat vlak voor het fragment Serven een varken de strot doorsneden. En: achter het gordijntje in beeld zaten door de Serven gegijzelde Dutchbatters, die hetzelfde lot vreesden. Dan komt dat zinnetje, ‘Don’t shoot the piano player’, en nou ja, u weet wel wat Mladic antwoordt. Maar als je van metaforen houdt, dan gaat dit drieluik juist níét om de pianist, maar over de afwezigheid van een dirigent, de verkeerde partituur, en het instortende orkestgebouw.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden