RecensieSprekend Nederland

Sprekend Nederland vangt de tijdsgeest, maar laat die ook snel weer vervliegen (drie sterren)

Wat is Nederlanderschap? Het betekent in elk geval dat je, als je 100 jaar oud wordt, de burgemeester op bezoek krijgt. En zo zijn er meer kleine en grote rituelen die de burger binden aan zijn land. Meer dan verwacht, eigenlijk, voor een volk dat niet bekendstaat om ceremonieel vertoon.

Van diploma-uitreiking tot lintjesregen – regisseur John Appel brengt het zorgvuldig in kaart in zijn documentaire Sprekend Nederland. Toespraken vormen de rode draad in de film. Een slim idee, want waar mensen worden toegesproken, is iets belangrijks aan de hand: een feestje, een demonstratie, een plechtigheid. Toespraken zijn de markeerpunten in het bestaan.

Appel (André Hazes – Zij gelooft in mij, The Player, Wrong Time, Wrong Place) begint met een naturalisatieceremonie, waarbij nieuwe Nederlanders hun paspoort krijgen uitgereikt. De ambtenaar van dienst is razend enthousiast over het welvarende, vrije Nederland. Dat positieve beeld wordt regelmatig bijgesteld in de scènes die volgen. Sprekende Nederlanders zijn vaak ook boze Nederlanders, blijkt uit opnamen van een gemeentelijke inspraakavond en van verschillende betogingen.

Sprekend Nederland beleefde vorige week zijn première op het Nederlands Film Festival en is al volop vergeleken met Alleman (1963), de klassieke, observerende documentaire van Bert Haanstra, waarin hij de vinger probeerde te leggen op de Nederlandse volksaard. Toch is Appels film nadrukkelijk geen vervolg op Alleman. Beide films schetsen een tijdsbeeld, maar veel meer overeenkomsten zijn er niet.

Appel lijkt het vooral te doen om het tonen van verbanden en scheidslijnen. Iedere groep heeft zijn eigen regels en gebruiken, van voetbalfans tot carnavalsvierders. Het Nederlanderschap is, in Appels film, een keuzemenu: het hangt er maar vanaf waar je je bij aansluit. Links of rechts, Amsterdammer of Limburger, Wilders-volgeling of Bij1-demonstrant.

Het is bijna ondoenlijk om die versnippering aaneen te smeden tot een vloeiende, coherente film, maar Appel en editor Mario Steenbergen komen een heel eind. De knappe montage houdt de reeks toespraken boeiend, waarbij de aard van de ceremonies natuurlijk ook helpt: het zijn vaak emotioneel geladen bijeenkomsten, en dat levert geregeld kippenvel op. Vooral de 100-jarige mevrouw Richardson, die als enige vaker in de film terugkeert, zorgt voor ontroering.

Commentaar levert Appel niet. Een begrijpelijke keuze, en toch is het gebrek aan duiding of analyse soms een gemis. Sprekend Nederland is een documentaire die de tijdgeest uitstekend vangt, maar ook snel weer laat vervliegen. 

Documentaire
Sprekend Nederland (3*).
 Regie John Appel. 82 min., in 22 zalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden