'Spotify lijkt geweldig, maar popartiesten staan weer bij het afvoerputje'

Heeft internet muzikanten en luisteraars bevrijd? Voor een habbekrats duizenden nummers afspelen lijkt geweldig. Maar popartiesten worden afgescheept met een fooi.

De oprichters van Spotify Martin Lorentzon (L) and Daniel Ek.

Streaming muziek heeft de toekomst. Duizenden nummers voor een habbekrats afspelen of op je iPod zetten: dat is toch geweldig? Maar het verhaal van Spotify - een Zweeds bedrijf dat luisteraars via een goedkoop abonnement een enorme collectie liedjes online laat afspelen (streamen) en op hun mp3-speler laat zetten - en andere online aanbieders heeft een schaduwkant. Muzikanten staan in de nieuwe businessmodellen bij het afvoerputje.

Spotify vergoedde artiesten in het eerste kwartaal van 2011 minder dan een kwart cent per stream. De exacte betalingsstructuur is ondoorzichtig, maar duidelijk is dat een nummer zeker 400 keer gestreamd moet worden om voor de artiest 1 euro te genereren.

Het waarom laat zich gemakkelijk raden. Spotify zet een nieuwe dienst in de markt. Dat doet het onder de marktprijs, teneinde luisteraars verslaafd te laten raken aan spotgoedkope muziek. De dienst kost niet wat hij waard is; er wordt bewust verlies gemaakt. Het doel van Spotify is te forceren dat het bedrijf semi-monopolist wordt: de Google van het streamen van muziek. Later zullen de tarieven stapsgewijs worden verhoogd om alsnog de aandeelhouders tevreden te kunnen stellen. Een bedrijf is immers geen charitatieve instelling.

Dit businessmodel wordt gefinancierd over de rug van artiesten. De platenmaatschappijen zijn beter af. Zij krijgen namelijk niet alleen meer uitbetaald dan de kleintjes, zij hebben ook aandelen Spotify gekregen en eten mee uit de advertentieruif. Vanzelfsprekend ziet de artiest van deze laatste twee geldstromen niets terug.

Kruimels
Is dat erg? Zowel vanuit economisch oogpunt als om morele redenen deugen de verdienmodellen van online-aanbieders van muziek niet. Een economisch grondbeginsel is dat een product minimaal dat moet opbrengen wat het gekost heeft om het te maken. Bij muziek gaat het dan om het bedrag dat is gestoken in het ontwikkelen van de muzikant en de liedjes, studiokosten en promotie. Aan die grondregel wordt niet meer voldaan. Artiesten wordt gezegd dat zij met optredens maar hun geld moeten verdienen. Een gotspe. Alsof je A.F. Th. Van der Heijden vraagt om zijn boeken weg te geven. Hij kan immers voorlezen in de openbare bibliotheek van Heerhugowaard.

Het morele argument is al even overtuigend. Het opgenomen lied is de spil waarom de economische keten van de muziekindustrie draait. Toch moeten muzikanten het met de kruimels doen. Het onderzoek Pop, wat levert het op? (2009) spreekt wat dat betreft boekdelen. Het netto-inkomen van de modale professionele popmuzikant is 12.000 euro per jaar. Meer dan de helft van de muzikanten verdient 6.000 euro of minder.

Fooi
Spotify bewijst zijn morele failliet door artiesten met een fooi af te schepen. Dat geldt evenzeer voor Radio 538, dat zich verzet tegen de afdracht van 1 cent per podcast aan Buma Stemra. Een zender die elk uur driekwartier muziek draait en 21 miljoen euro winst maakte in 2010, verdient zijn geld dankzij muzikanten en componisten. Saillant detail: alleen aan abrireclame geeft 538 jaarlijks al evenveel uit als het bedrag dat de zender niet aan popcomponisten wil afdragen.

Mediagoeroes beweren dat de digitale revolutie muzikanten en luisteraars veel heeft gebracht. Maar zolang de nieuwe orde een voortzetting is van de oude, moet de echte digitale muzikale revolutie nog beginnen. Die revolutie zit 'm niet in de slag van cd naar mp3 - het medium zelf - maar in het feit dat internet voor het eerst in de geschiedenis het vooruitzicht biedt van een directe economische link tussen luisteraar en artiest. In het tot stand brengen van die ultieme verbinding ligt de uitdaging voor muzikanten.

Welbeschouwd bestaat de voorsprong die downloadwinkels en commerciële partijen als iTunes en Spotify op muzikanten hebben, uit de techniek en de breedte van het aanbod. Voor consumenten is immers belangrijk dat zij kunnen kiezen uit een breed assortiment. Daarom heeft Spotify veel geld gestopt in het in de watten leggen van de grote platenmaatschappijen: zij wil die grote catalogi kunnen aanbieden.

Creatieve energie
Hoe kunnen Nederlandse muzikanten concurreren met dit aanbod? Bijvoorbeeld door een coöperatie op te richten, die zelf een nationale Nederlandse download en streamportal opzet, eventueel met hulp van subsidiegevers. De investering in zo'n portal is in vergelijking met het opzetten van een conventionele distributieketen - persing, groothandel, retail (de platenzaak) - goed te overzien.

De voordelen van het in eigen hand nemen van distributie en verkoop zijn evident. Als alle niet-creatieve schakels zijn geëlimineerd, kan de prijs van muziek naar beneden, zónder dat de artiest eronder lijdt. Alleen de werkelijk gemaakte kosten worden ingehouden door de coöperatie, die zelf geen winstoogmerk heeft.

De luisteraar betaalt minder en koopt direct van de artiest. Dat is transparant, sympathiek en geheel in de geest van de filosofie van een vrij internet dat niet gedomineerd wordt door economische grootmachten.

Los van alle creatieve energie is de muziek een gewone bedrijfstak en zijn normale economische basisregels van toepassing. Voor een eerlijker balans en om luisteraars een reële prijs te bieden moet de artiest zichzelf vrij maken. De meeste artiesten laten zich wegdrukken en denken dat de 'nieuwe tijd' simpelweg een voldongen feit is. Maar het is veel beter om de achterliggende krachten te doorgronden en zelf het stuur in handen te nemen. Welke toonaangevende Nederlandse band neemt het voortouw?

Hans Hulst is journalist en speelt in de Nederpopband de Meisjes.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden