Achtergrond

Sportfilmfestival: Rotterdam x sport = drama

Geen toeval dat het eerste sportfilmfestival juist in Rotterdam van de grond komt. Successen genoeg uit de Maasstad, daar niet van. Maar juist prestaties met een randje zijn filmgeniek. Dus geldt de formule: Rotterdam x sport = drama.

Marco Pantani staakt samen met andere renners in de Tour van 1998 tegen de in hun ogen hetzerige berichtgeving rond doping.Beeld ap

In de Kuip is het zelden saai. In 2011 trok een mars door Rotterdam uit onvrede met de prestaties van het Feyenoordbestuur. Een kleine groep bestormde toen zelfs het Maasgebouw, aan de voorzijde van de Kuip en de plek waar de directie zetelt. Al jaren mogen Feyenoord- en Ajaxsupporters niet meer bij elkaar op bezoek komen als beide aartsrivalen elkaar treffen. Actueel zijn de beschamende ongeregeldheden tijdens de verloren Europa League-ontmoetingen met AS Roma. En dan is er nog de frustratie over het nieuwe Feyenoordstadion, dat maar niet van de grond komt.

In de documentaire The Other Side of the Heart is White is geen plaats voor donkere keerzijden. Onder een warme deken van synthesizers, drumcomputers en koortjes zijn helikoptershots te zien van haven, rauwe flats, Bengaals vuurwerk en juichende fans.

Vier uiteenlopende Feyenoordsupporters worden gevolgd. Een moeder die een week na de geboorte van haar kind alweer in de Kuip zit. Een anesthesioloog die zijn stervende Feyenoordkameraad tijdens zijn laatste dagen begeleidt. Maker Leonardo Pansier is 'gepokt en gemazeld' Feyenoordfan, zoveel is duidelijk. Over hooliganisme wordt slechts even gesproken, het komt niet echt in beeld.

Hoewel een flink bioscoopsucces (in tien dagen was de kristallen status voor tienduizend bezoekers bereikt een record), is de vorig jaar uitgebrachte film ook te zien op het sportfilmfestival in bioscoop Cinerama aan de Rotterdamse Westblaak. Bedacht ter viering van het 25-jarig bestaan van Rotterdam Topsport. En: 'de allereerste in zijn soort', vertelt hoofdprogrammeur en denktank-lid Dave Andriese trots.

(Tekst loopt door onder filmpje)

Pantani, The accidental death of a cyclist

De Italiaanse wielrenner Marco Pantani (1970 - 2004), bijgenaamd ‘piraat’ en ‘olifantje’, is de ideale hoofdpersoon voor een sportfilm, het prototype van de gevallen superheld. De moeder van wielrenner Marco Pantani pinkt een traantje weg bij de herinnering aan de eerste fiets van haar zoon. Hoe sport begon als onschuldige vrijetijdsbesteding.

Meer nog dan Lance Armstrong staat de Italiaanse wielrenner symbool voor het verderf waarin de sport zichzelf rond de eeuwwisseling stortte. Armstrong sublimeerde dat verderf en organiseerde het tot in de perfectie. Marco Pantani was dader en slachtoffer ineen. Daarom prikkelt zijn nalatenschap van heldendom tot schlemielige ondergang nog altijd de nieuwsgierigheid. Van onschuld tot verderf, alles komt aan de orde in de documentaire Pantani, The Accidental Death of a Cyclist.

Regisseur James Erskine serveert ons de complete Pantani, te beginnen met de ontroerende beelden van een verlegen jongen die een van god gegeven talent voor wielrennen ontdekt. Als de weg omhoog gaat, vliegt Marco Pantani uit.

Talent ontluikt, talent wordt ontdekt, talent wordt op het schild gehesen, talent wordt een ongeluk. Het verhaal is zo oud als topsport zelf, maar in het geval van Marco Pantani heeft het een paar extra ingrediënten. Er is een auto-ongeluk onder mysterieuze omstandigheden en er is een sport waarin wordt geëxperimenteerd met een tovermiddel dat epo heet.

Een jaar nadat hij de glansrijke dubbel Tour-Giro op zijn naam heeft geschreven, loopt Pantani in 1999 tegen de lamp. Twee dagen voor het einde van de Ronde van Italië wordt hij in de roze leiderstrui afgevoerd, betrapt op epo.

Net als collega Thomas Dekker in de aan hem gewijde documentaire suggereert, is Marco Pantani ervan overtuigd dat ze hem in de val hebben laten lopen. Het is het begin van een wrokkig einde, dat zich vijf jaar later voltrekt, eenzaam in een hotelkamer.

Talent als een vloek, verwoord door zijn wanhopige moeder: ‘Ik heb mijn kind uit sporten gestuurd omdat ik dacht dat het gezond was.’

Pantani, The Accidental Death of a Cyclist, regie: James Erskine; 92 min, is voor het eerst in Nederland op groot doek te zien.

Verhalen van verliezers

Interessant uitgangspunt dat Pansier heeft gekozen. Want het is juist het drama dat aan Feyenoord en Rotterdam hangt, die diepgewortelde drang naar erkenning, met alle teleurstellingen van dien, die club en stad zo geknipt maken voor audiovisuele reportages. 'Verhalen van verliezers zijn altijd beter dan verhalen van winnaars, dat schreef Homerus al', zegt filmmaker Jos de Putter. Hij zag op zijn 10de Feyenoord Europacup I en wereldbeker winnen en dacht als Feyenoordfan voor altijd met de borst vooruit te kunnen lopen. Maar zijn club werd wat prijzenoogst betreft genadeloos ingehaald door aartsrivaal Ajax uit het toch al zo bevoorrechte Amsterdam.

Achteraf is hij er blij mee. 'Altijd maar winnen, dat verveelt. Die hoop alleen al is prachtig. Lijden kan in die zin zelfs lekker zijn.' De Putter zelf ontdekte al filmend in Brazilië een 11-jarige rasvoetballer, Leonardo. Hij tipte Feyenoord, maar tot een gelukkig huwelijk leidde dat uiteindelijk niet. Vorige zomer zocht hij de voetballer weer op in Rio en dat leidde tot de docufilm Solo Out of a Dream. De Putter wordt ontvangen in een penthouse met zwembad, maar met al het geld heeft ook geruzie zijn entree gedaan in het gezin van de voetballer.

Ook op andere strijdtonelen weerspiegelt zich deze wat schizofrene dramatiek. Boksen is door zijn eerlijke en rauwe karakter altijd populair geweest in de Maasstad. Conflicten in de haven tussen nieuwkomers uit Brabant, zeelui en autochtone Rotterdamse havenarbeiders werden eind 19de eeuw al met de blote vuist beslist. Wijlen Bep van Klaveren, de grofgebekte olympische kampioen van de Spelen van 1928, is een icoon van de stad. Zijn karakter leeft voort in zijn oude Crooswijkse maten, die nog altijd samenkomen voor een potje sparren en kankeren (documentaire Laatste ronde).

Smeltkroezen

De stad mag veel PVV-aanhangers tellen; als het op sport aankomt, doet afkomst niet ter zake. De bejubelde bokspareltjes na Van Klaveren en Rudy Koopmans (die eigenlijk van Friesen bloede is, maar min of meer werd geclaimd door de Rotterdamse bokswereld) zijn van Surinaamse en Turkse signatuur. In de Kuip kussen ze momenteel de voeten van Anass Achahbar, het Marokkaanse aanvallertje dat vorige week PSV tot zinken bracht.

Ook de honkbalclubs Sparta/Feyenoord en Neptunus zijn smeltkroezen en bij de befaamde marathon van Rotterdam zie je alle kleuren voorbijkomen. Bij deze uitputtingsslag langs de moderne skyline wordt steevast ingezet op wereldrecords. Tegelijkertijd heeft iedere Rotterdammer, hoe slecht ter been ook, ooit het idee opgevat die ruim 42 kilometer door de eigen stad 'op te vreten'. De vermakelijke speelfilm De Marathon geeft dat oergevoel prachtig weer.

Ambitie kan de stad niet ontzegd worden. De Markthal, hoogbouw De Rotterdam van toparchitect Rem Koolhaas, de Kop van Zuid, het nieuwe Centraal Station en de Erasmusbrug zijn er het imposante resultaat van.

Rotterdamkenner en programmamaker Sander de Kramer: 'In Amsterdam moeten ze drie weken vergaderen over een geveltje, hier beslissen ze in een weekeinde dat er vliegtuigjes onder de Erasmusbrug mogen voor de Red Bull Air Race, hoewel een miljoen mensen toekijkt. Levensgevaarlijk, maar het zag er natuurlijk wel gers uit. Die Tourstart in 2010 in Rotterdam, dat liep ook in de zes nullen. Kan allemaal.'

Kampioenen van het hart

Uiteraard werd ook daaraan een docu gewijd. Toen zij van Rotterdam vertrokken toont de inzet van ieder die zijn steentje bijdroeg aan het wielerspektakel. Van toenmalig burgemeester Ivo Opstelten tot oud-leraar Frans Leen, die vrijwillig tolkt tussen de strenge Tourdirectie en de gemeentemedewerkers.

De inwoners afficheren zich nog steeds het liefst met kampioenen van het hart. Documaker David Kleijwegt, opgegroeid in Rotterdam: 'Een Rotterdamse havenbaron geeft zijn geld liever aan Feyenoord uit dan aan Museum Boijmans. Amsterdam heeft alles, kun je zeggen, Rotterdam scoort het liefst met sport.'

De Kramer: 'Tweede-stad-syndroom? Het is ook de aangeboren ondernemersgeest.' Hij wijst op de inspanningen om sporttalent de perfecte opleiding te geven. Uit de documentaire Van ferme jongen tot stoere knaap blijkt dat zelfs in de jeugdopleiding van de kleinste en gemoedelijkste Rotterdamse profvoetbalclub Excelsior een volwassen topsportklimaat is aangebracht.

Bij wat ook moog' gebeuren is meer een docusoap, maar de dromen van de drie gevolgde Sparta-talenten zijn dezelfde. Een van die drie, weten we inmiddels, ligt nog steeds op koers. Zijn naam is Anwar El Ghazi, dit seizoen doorgebroken bij aartsrivaal Ajax.

(Tekst loopt door onder filmpje)

UIt de film Next Goal Wins.Beeld -

Next Goal Wins

Een sportploeg volgen die nooit iets wint, zelfs nooit scoort. Daar zit een verhaal in, dachten Mike Brett en Steve Jamison. Het resultaat is een ontroerende film over sport, liefde en opoffering.

Next goal wins, of, zoals we in Nederland zeggen: volgende (of laatste) doelpunt wint. Kinderen zeggen het op straat, als moeder ze naar binnen roept. 'Volgende doelpunt wint' is het thema van een meeslepende documentaire over de eilandengroep Amerikaans-Samoa, een landje in de Grote Oceaan dat nooit een doelpunt maakt.

Zo begint de film met de grootste nederlaag in de geschiedenis van de WK-kwalificatie, tegen Australië: 31-0, in april 2001. Bijna twee minuten doelpunten, met de schlemielenrol voor doelman Nicky Salapu. Uitblinker op het eiland, voor altijd als verliezer aangemerkt op het wereldwijde web.

Wat nu? De sportpsycholoog maakt zijn entree, met opbeurende teksten over de blinde man die de Mount Everest beklom. Hoe hij dat had gedaan? 'Een stapje per keer. Het bijzondere aan jullie is dat niemand jullie goed vindt. Dat maakt jullie gevaarlijk.'

In de documentaire van ruim anderhalf uur lopen verschillende verhaallijnen parallel. Het gaat onder anderen over doelman Salapu, die niet zal rusten alvorens de schande van 31-0 is uitgewist. Hij maakt een rentree in de nationale ploeg. Of over Jaiyah Saelua, de eerste transseksueel in de geschiedenis van de WK-kwalificatie. 'Ik ben geen man, ik ben geen vrouw. Ik ben een voetballer, hoewel ik loop als een vrouw', verklaart ze zichzelf.

En dan komt Thomas Rongen, een Nederlandse veteraan, een drillinstructeur, om de ommekeer te bewerkstelligen. Hij scheldt, hij provoceert (geen kerkbezoek tijdens trainingstijden), hij zoekt in Amerika een paar voetballers met wortels van de eilanden. Mooi is de scène waarin de spelers oefenen op het maken van slidings op een veld met hoog gras vol plassen. Rongen heeft de bal onder de voet, de spelers glijden op blote voeten door het water naar hem toe.

Rongen doceert, maar leert ook. Voor hem telde alleen winnen als sportman. 'Andere waarden gingen verloren', aldus de oud-voetballer, die in de Verenigde Staten zijn dochter verloor na een auto-ongeluk. 'Ik ben atheïst, maar ik heb hier innerlijke vrede gevonden. Deze amateurs speelden met alle passie en liefde. Puurder kun je het niet krijgen. Voor het eerst sinds Nicole's dood heb ik weer gehuild.'

Next Goal Wins is een prachtige film over sport, liefde en opoffering. Hoe het afloopt, in de aanloop naar het WK van 2014? Amerikaans-Samoa nam niet deel aan het eindtoernooi in Brazilië. Maar doelman Nicky is eindelijk vrij, Thomas Rongen heeft geleerd en Jaiyah wil met een jurk over de rode loper.

En dat doelpunt? Dat valt.

Next Goal Wins, regie: Mike Brett, Steve Jamison, 97 min., is te zien op het festival en vanaf 23/4 in de bioscoop.

Meer culthelden

Hoewel het met name Feyenoord de laatste jaren lukt munt te slaan uit de eigen kweek, overstijgt het aantal cultsporthelden nog altijd ruimschoots het aantal volbloed sporthelden in Rotterdam. De Kramer: 'Wie ga jij je nou herinneren? Waar zit nou het beste verhaal in? Die kwieke, nette Champions League-winnaar Marc Overmars of rouwdouwer John de Wolf, met al zijn randjes?'

Over De Wolf is vooralsnog alleen een boek geschreven. Wel in de maak: een prikkelende documentaire over het seizoen 1983-'84 , waarin Feyenoord aan de hand van oer-Ajacied Johan Cruijff kampioen werd. Niet tijdig af helaas voor het rijkbedeelde sportfilmfestival. Een beetje drama moet er zijn.

Sportfilmfestival

Alle op deze pagina's genoemde documentaires en speelfilms zijn te zien op het eerste Rotterdamse sportfilmfestival, dat van donderdag 9/4 tot en met zaterdag 11/4 wordt gehouden in bioscoop Cinerama op de Westblaak in Rotterdam. Het wordt georganiseerd door Rotterdam Topsport in samenwerking met Andere Tijden Sport, RTV Rijnmond, Sportnext en de Volkskrant. Naast de filmvertoningen verzorgt Wilfried de Jong elke dag een talkshow met gasten uit sport- en filmwereld. sportfilmfestival.eu

De sportverslaggevers van de Volkskrant selecteerden twee niet te missen sportdocumentaires op het eerste Sportfilmfestival te Rotterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden