Split blijkt niet zo scherp en doordacht

De ontvoerder in Split heeft 23 persoonlijkheden. Dat schept hoge verwachtingen, die niet helemaal worden ingelost. James McAvoy als gespleten persoonlijkheid overtuigt, maar het scenario vertoont barstjes.

James McAvoy in Split. Beeld
James McAvoy in Split.Beeld

Split is een redelijk spannende ontvoeringsthriller waarin de belangrijkste rol is weggelegd voor de dader, een man (James McAvoy) met 23 persoonlijkheden. Maar Split is ook de perfecte M. Night Shyamalanfilm: een vaardig opgebouwd verhaal op basis van een hoogst eigenzinnig/bovennatuurlijk uitgangspunt, waarmee de Indiaas-Amerikaanse scenarist-regisseur eigenhandig torenhoge verwachtingen creëert, zonder de boel tot een volledig bevredigende conclusie te breien.

Het is alsof de filmmaker nog altijd het succes van zijn doorbraakfilm The Sixth Sense (1999) wil evenaren of overtreffen (jongetje ziet dode mensen, inclusief zijn psycholoog). Soms kwam hij in de buurt, vooral met zijn existentiële superheldendrama Unbreakable, en in iets mindere mate met graancirkelthriller Signs en bosmonstergriezelfilm The Village. Dat is ook ongeveer het niveau waarop hij met Split opereert.

In zijn latere oeuvre leverde zijn neiging als een neurotische goochelaar keer op keer een nieuwe verrassing uit de hoge hoed te toveren op zijn best vermakelijke malligheid op (zwembadsprookje Lady in the Water, zelfmoordvirusthriller The Happening), om uiteindelijk te ontaarden in peperdure sciencefictionkitsch (het Will en Jaden Smith-vehikel After Earth). Een broodnodige reset van zijn carrière, met de inventieve found footage-film The Visit, bracht M. Night Shyamalan terug bij af.

Split. Thriller. Regie: M. Night Shyamalan. Met: James McAvoy, Anya Taylor-Joy, Haley Lu Richardson, Jessica Sula, Betty Buckley. 117 min., in 64 zalen.

En daarmee is in het merendeel van Split weinig mis. Het is vooral McAvoy die ondanks het vergezochte uitgangspunt overtuigt. Terwijl hij drie meisjes gevangenhoudt en hij zijn psychiater wel/niet bewust om de tuin leidt, transformeert hij van man met smetvrees naar warme vrouw, van flamboyante modeontwerper naar 9-jarig kind. Het is een rol met hoog komt-dat-zien-gehalte, maar het werkt, ook omdat alle persoonlijkheden uitzien naar de komst van een monsterlijke 24ste identiteit, Het Beest genoemd.

In dit onbekende en onvoorspelbare karakter van het kwaad schuilt de kracht van Split. De unheimische soundtrack, passend gebruik van point-of-viewshots, veel gehol door ondergrondse gangen en een handvol klassieke ontsnappingspogingen werken sfeerverhogend. Spannend, hoewel nooit zo spannend als het zou kunnen zijn, daarvoor werkt onder meer McAvoys vertolking van een 9-jarige te relativerend. En daar bevindt zich ook het eerste barstje in het scenario, dat gaandeweg steeds meer op toeval en incoherente logica is gestoeld. Split blijkt dan bij lange na niet zo scherp en doordacht als de aanloop suggereert.

Uiteindelijk blijft enkel McAvoy met het hoofd boven water. En de hoop dat M. Night Shyamalan zijn verwachtingen de volgende keer wel inlost, ook die leeft voort.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden