Animatie

Spirited Away

Beestjes die op goden lijken

Yubaba wikkelt haar kleed om zich heen. Daarna ontvouwt ze het weer, en haar armen zijn één geheel geworden met de stof, als vleugels. Haar enorme haakneus begint op een snavel te lijken: de heks is veranderd in een roofvogel. En vliegt weg.


Wonderbaarlijke gedaanteverwisselingen kenmerken Spirited Away van de Japanse tekenfilmregisseur Hayao Miyazaki.

Niets is wat het lijkt, en alles kan veranderen in zijn wereld vol spoken en demonen. Een reusachtige baby wordt omgetoverd in een kleine beerachtige; een jongen kan een verschijningsvorm van een witte draak zijn. Achter een modderig, stinkend gedrocht dat traag voortkruipt, blijkt een vliegensvlugge riviergod schuil te gaan.

De eerste transformatie vindt plaats wanneer de jonge Chihiro met haar ouders een failliet pretpark binnenwandelt. Terwijl haar vader en moeder zich te buiten gaan aan de copieuze maaltijd die in een verder leeg restaurant staat opgediend, zwerft zij alleen rond.

Plotseling verschijnt een jongen, Haku, die haar waarschuwt voor dreigend gevaar. Razendsnel valt de duisternis in, en dreigende verschijningen bevolken de straten. Chihiro rent bang terug. Te laat: haar ouders zijn betoverd, en moddervette varkens geworden.

Voor Chihiro is de opgave vanaf dat moment om haar vader en moeder weer hun oorspronkelijke uiterlijk te laten krijgen. Op advies van Haku meldt ze zich als bediende bij Yubaba, die de scepter zwaait over het grootste gebouw in het pretpark. Het is een badhuis voor goden en demonen, waar 's nachts honderden bovennatuurlijke verschijningen zich aanmelden voor een uitgebreide wasbeurt.

Met verlegen onhandigheid ontdekt Chihiro in het voorbijgaan de bizarre logica van de baden, waar gerookte salamander een lekkernij is en de geur van mensen onverdraaglijk wordt gevonden.

Wanneer ze de kleine wezentjes die in de stookovens zwoegen denkt te helpen door ook een kooltje in het vuur te gooien, krijgt ze slechts verwijten: 'Je kunt niet zomaar iemands werk afpakken.' Als Chihiro zich schaamt omdat ze per ongeluk een torretje heeft platgetrapt, blijkt dat juist weer wel een goede daad te zijn.

Spirited Away verbrak in 2001 in Japan alle kassarecords, en won sindsdien een serie bijzonder diverse prijzen. Vorig jaar kreeg de film de Gouden Beer op het festival van Berlijn, dit jaar - als een inzending van distributeur Disney - de Oscar voor de beste animatiefilm.

In Nederland kreeg de film zowel de juryprijs van het kinderfilmfestival Cinekid als de Silver Scream-award, de publieksprijs op het Festival van de Fantastische Film.

Dat Miyazaki met Spirited Away een jeugdfilm heeft gemaakt die horrorliefhebbers kan aantrekken en dat zijn beestjes en monsters op traditionele goden lijken, en tegelijkertijd wel wat van Pokémon hebben, moet de interesse van de Disney-bazen hebben gewekt. Films die niet alleen bij jonge kijkers, maar ook bij een volwassen publiek aanslaan, hebben zij al enige tijd niet meer weten te produceren.

De animatie van de Japanner - met in enkele scherpe lijnen neergezette figuren tegen een zacht getinte achtergrond - is misschien minder vloeiend dan het werk van de Amerikaanse studio, maar zijn originaliteit ontstijgt genres.

Het wonderland waar het meisje in verdwaalt, lijkt soms op een reusachtige speelgoedwinkel, inclusief een treinbaantje. Dan weer slaat de film een mysterieuzere toon aan, wanneer aan Chihiro wordt verteld dat de heks haar naam wil stelen om zo voorgoed haar ziel te beheersen.

In de door goud geobsedeerde bewoners van het badhuis, de schransende vader en moeder van Chihiro, en de riviergod van wie het lichaam vol afval zit, kan gemakkelijk maatschappijkritiek worden gezien. Zoals ook in Miyazaki's vorige film, Princess Mononoke, natuur en menselijke exploitatie botsten. Voor de regisseur is zo'n boodschap slechts een bijzaak: hij blijft ongeremd verder fantaseren.

Rondstuiterende groene mannenhoofden, een dubbelgangster van de hek

n vogels van papier verschijnen zonder voorbereidende scènes of verklaring.

Net als de gemaskerde vreemdeling die eerst hulp biedt aan Chihiro, zich dan tot een gevaarlijke kannibaal ontpopt, en tenslotte al zijn slachtoffers levend weer uitspuugt.

Schitterende invallen en vreemde wendingen maken van Spirited Away een meesterwerk.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.